Spanja ka siguruar një fitore të rëndësishme në përballjen ligjore me investitorët ndërkombëtarë për heqjen e subvencioneve të energjisë së rinovueshme. Një gjykatë belge ka shfuqizuar bllokimin e rreth 75,76 milionë eurove të kompanisë shtetërore spanjolle të navigimit ajror, Enaire.
Sipas dokumenteve të shqyrtuara nga POLITICO, gjykata vendosi në favor të Spanjës dhe urdhëroi fondin amerikan Blasket Renewable Investments të paguajë shpenzimet gjyqësore.
Vendimi forcon pozitat e Madridit përballë investitorëve që kërkojnë zbatimin e vendimeve të arbitrazhit me vlerë të përgjithshme rreth 2 miliardë euro. Megjithatë, ai nuk i jep fund proceseve të tjera që vijojnë në disa shtete.
Mosmarrëveshja e ka origjinën në vitin 2013, kur qeveria konservatore e kryeministrit të atëhershëm Mariano Rajoy shkurtoi subvencionet për energjinë e rinovueshme, në kushtet e krizës ekonomike.
Investitorët argumentuan se kishin financuar projekte të energjisë diellore dhe të erës duke u mbështetur te garancitë e kuadrit rregullator të vitit 2007. Sipas tyre, ndryshimi i kushteve cenonte mbrojtjen e parashikuar nga Traktati i Kartës së Energjisë.
Kërkesat fillestare për kompensim kalonin 10 miliardë euro, sipas burimeve të Ministrisë spanjolle të Mjedisit të cituara në raportim. Vendimet e arbitrazhit e ulën shumën në rreth 2 miliardë euro.
Çështja në Belgjikë lidhej me investimet e fondit RREEF, fillimisht i lidhur me Deutsche Bank. Në vitin 2019, një tribunal i Qendrës Ndërkombëtare për Zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve të Investimeve e urdhëroi Spanjën t’i paguante fondit 59,6 milionë euro, plus interesa dhe shpenzime.
Pretendimi iu shit më pas fondit Blasket, i cili nisi përpjekjet për të siguruar pagesën përmes bllokimit të aseteve spanjolle jashtë vendit.
Më 17 qershor 2025, Blasket siguroi në Belgjikë një urdhër për ngrirjen e 75,76 milionë eurove të Enaire. Kompania merr pagesa nga Eurocontrol, organizata me seli në Bruksel që mbledh tarifat e navigimit ajror nga linjat ajrore dhe ua shpërndan vendeve përkatëse.
Kjo rrjedhë pagesash u mundësoi investitorëve të kërkonin bllokimin e fondeve spanjolle në Belgjikë. Gjatë procesit, më 4 maj 2026, Spanja depozitoi shumën prej 75 759 538 eurosh.
Madridi e kundërshtoi masën, me mbështetjen e Komisionit Evropian. Edhe shteti belg argumentoi se bllokimi binte ndesh me të drejtën e BE-së.
Spanja pretendon se nuk mund t’i kryejë pagesat, pasi Komisioni Evropian i konsideron ato ndihmë shtetërore të paligjshme. Në rastin e RREEF-it, investimet ishin kryer përmes kompanive me bazë në Luksemburg.
Gjykata e Drejtësisë e BE-së ka përcaktuar se mekanizmi i arbitrazhit të Traktatit të Kartës së Energjisë nuk zbatohet për mosmarrëveshjet mes investitorëve të BE-së dhe vendeve anëtare.
Përpjekjet për ekzekutimin e vendimeve vijojnë edhe jashtë Bashkimit Evropian, përfshirë në SHBA, Australi dhe Mbretërinë e Bashkuar. Në vitin 2023, një gjykatë britanike urdhëroi bllokimin e një shkolle ndërkombëtare në Londër në pronësi të shtetit spanjoll.
Vendimi belg i jep Madridit një argument të ri në kundërshtimin e sekuestrimit të aseteve, veçanërisht brenda BE-së.
