Kryeministri britanik Andy Burnham erdhi në pushtet me premtimin për një “model të ri ekonomik”, por buxheti i parë i qeverisë së tij pritet të përqendrohet te lehtësimi i kostos së jetesës dhe ulja e burokracisë për bizneset. Vendimet më të vështira për taksat, mbrojtjen dhe shërbimet publike pritet të mbeten për vitin e ardhshëm.
Sipas një analize të POLITICO-s, të mbështetur në biseda me 22 zyrtarë aktualë e të mëparshëm, deputetë dhe persona pranë qeverisë, buxheti që do të paraqitet të mërkurën synon të krijojë bazën për reformat afatgjata, duke shmangur njëkohësisht tronditjen e tregjeve financiare.
Paraqitja e tij përkon me 100 ditët e para të Burnhamit në detyrë. Megjithatë, plani dhjetëvjeçar i kryeministrit për transformimin e shërbimeve publike ende nuk ka përfunduar dhe pritet të publikohet në dhjetor.
Ministri i Financave, John Healey, pritet të njoftojë masa për thjeshtimin e rregullave të biznesit, transferimin e më shumë kompetencave te drejtuesit rajonalë dhe mbështetje të përqendruar për familjet që përballen me rritjen e faturave të energjisë.
Ndërsa sektori bankar përgatitet për një rritje të mundshme taksash, nuk pritet një rishikim rrënjësor i disa prej taksave që laburistët i kanë kritikuar prej kohësh si të padrejta. Mes tyre janë taksimi i pronave tregtare, tatimi mbi fitimet kapitale dhe taksa vendore mbi banesat, e cila mbështetet ende në vlerësimet e vitit 1991.
Një nga masat e mundshme për familjet është heqja e tarifës fikse nga faturat e gazit, që i kushton familjes mesatare pak më shumë se 100 paund në vit. Megjithatë, ky lehtësim mund të zbehet nga një rritje e parashikuar prej 276 paundësh në faturat vjetore të energjisë nga janari.
Energjia pritet të jetë një nga temat kryesore të buxhetit, si për mbështetjen e menjëhershme të konsumatorëve, ashtu edhe për investimet në një infrastrukturë më të qëndrueshme.
Qeveria do të paraqesë gjithashtu një udhërrëfyes për decentralizimin fiskal, që përcakton se si drejtuesit rajonalë mund të marrin më shumë kompetenca dhe financime. Në javët në vijim pritet edhe legjislacioni që do t’u mundësojë vendosjen e taksave turistike.
Por qasja e kujdesshme ka ngritur shqetësime brenda Partisë Laburiste. Disa përfaqësues druhen se shtyrja e vendimeve mund të konsumojë mbështetjen publike për Burnhamin dhe të grumbullojë shumë detyrime për rishikimin shumëvjeçar të shpenzimeve në vitin 2027.
Opozita konservatore po përgatitet ta paraqesë buxhetin si dëshmi se qeveria ka vizion, por shmang vendimet e vështira.
Aleatët e Healeyt e kundërshtojnë këtë interpretim. Ata argumentojnë se luftërat në Lindjen e Mesme dhe Ukrainë, kostot e energjisë dhe inflacioni e kufizojnë hapësirën e veprimit.
Sipas tyre, ndryshimet në rregullimin e ekonomisë dhe heqja e pengesave burokratike mund të kenë ndikim të rëndësishëm edhe pa rritje të mëdha taksash apo shpenzimesh.
Një tjetër provë do të jetë reagimi i tregjeve ndaj hapësirës që ministri do të lërë mes planeve të shpenzimeve dhe kufijve të rregullave fiskale. Zyrtarët kanë shqyrtuar mundësinë e një rezerve më të vogël se 21,7 miliardë paundët e lënë nga paraardhësja Rachel Reeves.
Kritikët paralajmërojnë se një rezervë tepër e ulët mund të ngrejë dyshime mbi aftësinë e qeverisë për të financuar angazhimet e saj, veçanërisht në mbrojtje. Buxheti duhet të gjejë pothuajse 5 miliardë paund për të mbuluar një mungesë financimi në planin e investimeve ushtarake.
Vendimet më të gjera pritet të merren gjatë rishikimit të shpenzimeve në vitin 2027, i cili do të përcaktojë financimin e institucioneve për tre deri në pesë vitet pasuese. Data ende nuk është vendosur, por procesi nuk pritet të përfundojë përpara verës.
Mes çështjeve kryesore do të jenë rritja e shpenzimeve të mbrojtjes nga 2,6 për qind e Prodhimit të Brendshëm Bruto këtë vit në 3,5 për qind deri më 2035, reforma e ndihmës sociale dhe premtimi për një shërbim kombëtar të kujdesit social të financuar nga shteti.
Edhe ndryshimet në pronësinë e kompanive të ujësjellësit pritet të marrin formë më të detajuar vitin e ardhshëm. Plani dhjetëvjeçar do të përcaktojë kryesisht drejtimin politik dhe parimet.
Brenda qeverisë, Burnham përshkruhet si një drejtues që diskuton gjatë me kolegët dhe përfshihet në hollësitë e çështjeve. Kjo qasje vlerësohet për qartësinë politike dhe hapjen ndaj ministrave, por ka shkaktuar edhe shqetësime për vonesa në vendimmarrje.
Për kryeministrin, sfida është që mbështetjen e muajve të parë ta kthejë në rezultate konkrete, ndërsa afrohen vendimet mbi financimin e premtimeve të tij.
