Franca po hyn në muajt vendimtarë përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027 me një nga problemet më të mëdha ekonomike të viteve të fundit: rritjen e shpejtë të borxhit publik dhe kostove të financimit.
Të dhënat e publikuara më 29 shtator nga Instituti Kombëtar i Statistikave, INSEE, tregojnë se në fund të tremujorit të dytë të vitit 2026 borxhi publik francez arriti në 3.595 trilionë euro, ose 119% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Vetëm gjatë tre muajve, borxhi u rrit me 59.6 miliardë euro.
Presioni mbi financat publike po shtohet edhe nga rritja e kostove të huamarrjes. Rendimenti i obligacioneve 10-vjeçare franceze ka arritur rreth 4.7%, niveli më i lartë që prej krizës financiare globale të vitit 2008. Guvernatori i Bankës së Francës ka paralajmëruar se vendi nuk mund të mbështetet te Banka Qendrore Evropiane për zgjidhjen e problemeve të borxhit dhe se nevojiten masa kombëtare për stabilizimin e financave.
Situata është ndryshe nga vitet e pandemisë, kur qeveria franceze mund të financonte shpenzimet e jashtëzakonshme me norma shumë më të ulëta interesi. Sot, rifinancimi i borxhit po bëhet më i kushtueshëm dhe një pjesë gjithnjë e më e madhe e buxhetit duhet të përdoret për pagesën e interesave.
Qeveria po përgatit për këtë arsye masa të forta kursimi dhe kufizimi të shpenzimeve në buxhetin e vitit 2027. Planet kanë shkaktuar kundërshtime të forta nga sindikatat, punonjësit e sektorit publik dhe studentët. Vetëm këtë javë, protesta dhe greva u zhvilluan në të gjithë vendin kundër shkurtimeve të parashikuara, ndërsa qindra shkolla u prekën nga mobilizimet.
Një nga çështjet më të debatueshme mbetet sistemi i pensioneve. Ish-kryeministri Édouard Philippe, tashmë kandidat i deklaruar për presidencialet, propozoi këtë javë rritjen e moshës së pensionit në 65 vjeç dhe krijimin e një sistemi të detyrueshëm të kursimeve private për pension.
Kriza e financave publike pritet kështu të zërë një vend të rëndësishëm në debatin politik përpara zgjedhjeve presidenciale. Emmanuel Macron nuk mund të kërkojë një mandat të tretë radhazi, pasi Kushtetuta franceze kufizon presidentin në dy mandate të njëpasnjëshme.
Francezët do t’u drejtohen kutive të votimit më 18 prill 2027 për raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale, ndërsa raundi i dytë është caktuar për 2 maj.
Presidenti i ardhshëm do të trashëgojë kështu një situatë fiskale të ngarkuar, ndërsa sfida do të jetë frenimi i borxhit dhe deficitit në një kohë kur kostot e financimit janë rritur dhe masat e kursimit po përballen me rezistencë sociale.
Problemet e Francës kanë rëndësi edhe për pjesën tjetër të Eurozonës. Rritja e kostove të huamarrjes në një prej ekonomive më të mëdha të bllokut po ndiqet nga afër nga investitorët dhe institucionet evropiane, ndërsa autoritetet franceze përballen me presion në rritje për të paraqitur një rrugë të besueshme drejt stabilizimit të financave publike.
