Përpjekja e ndalur e Polonisë për të rivendosur sundimin e ligjit dhe për t’u rikthyer plotësisht në rrjedhën kryesore të BE-së do të vendoset në votimin presidencial të së dielës.
Kryebashkiaku liberal i Varshavës, Rafał Trzaskowski, i mbështetur nga kryeministri Donald Tusk, është kokë më kokë me të djathtën Karol Nawrocki, i mbështetur nga partia opozitare populiste-nacionaliste Ligj dhe Drejtësi (PiS).
Nëse Trzaskowski fiton, ai premton të përshpejtojë përpjekjet për të rivendosur sundimin e ligjit, i cili aktualisht është bllokuar nga presidenti aktual i lidhur me PiS, Andrzej Duda. Por një fitore e Nawrockit do ta bllokonte qeverinë e Tuskut për pjesën e mbetur të mandatit të saj.
Rezultati i së dielës do të thotë ose një ndarje e plotë me të kaluarën e Polonisë si një nga djemtë e këqij të BE-së, ose një kthim në një marrëdhënie më të trazuar me Brukselin. Kur PiS ishte në pushtet nga viti 2015 deri në vitin 2023, Varshava u përplas me BE-në për shkak të ligjeve të saj të ashpra për abortin, lirisë së fjalës, masave të ashpra ndaj të drejtave LGBTQ+, korrupsionit dhe kthimit prapa në sundimin e ligjit.
Fitorja e Tuskut në vitin 2023 i dha fund shumë prej këtyre tensioneve, një proces që do të finalizohej me një fitore të Trzaskowski-t. Megjithatë, nëse Nawrocki bëhet president, Tusk do ta ketë shumë të vështirë të pastrojë axhendën nga vështirësitë e së kaluarës.
Njerëzit e Tuskut ia hedhin fajin Dudës për ritmin e ngadaltë të ndryshimit – duke theksuar nevojën për një ndryshim të presidentit.
“Nuk kemi përmbushur detyrimet për sundimin e ligjit, është e vërtetë. Përgjegjësia i takon njeriut që aktualisht banon në pallatin presidencial”, tha për POLITICO Paweł Śliz, një deputet i Rrugës së Tretë, një nga aleatët e koalicionit të Tuskut dhe kreu i Komitetit parlamentar për Drejtësi dhe të Drejta të Njeriut.
Nën Tuskun, Polonia është rikthyer si një nga vendet kryesore në BE, duke përcaktuar drejtimin e bllokut përkrah Gjermanisë dhe Francës. Por premtimi i tij kryesor për të anuluar ndryshimet ligjore të nxitura nga PiS në tetë vitet që qeverisi Poloninë ka dështuar.
“Nuk ka asgjë më të rëndësishme për një komb modern sesa një sërë të drejtash dhe detyrash të njohura si të përbashkëta, pa përjashtim”, i tha Tusk parlamentit në fjalimin e tij të parë si kryeministër i ri i Polonisë në dhjetor 2023.
PiS e ndryshoi thellësisht sistemin ligjor të Polonisë gjatë tetë viteve të saj në pushtet, si p.sh. duke vënë nën kontrollin e saj politik një organ kyç emërues të gjyqtarëve. Si rezultat, Brukseli dhe organet mbikëqyrëse ndërkombëtare të ligjit e akuzuan atë për politizim të gjykatave dhe gjyqtarëve, me BE-në që ngriu mbi 100 miliardë euro fonde në shenjë hakmarrjeje.
Komisioni që atëherë i ka zhbllokuar paratë, por kryesisht në bazë të premtimeve të Tuskut dhe jo në një tërheqje të vërtetë të reformave të epokës së PiS.
Kjo mund të ndryshojë pas votimit të së dielës.
Gjatë fushatës zgjedhore, Trzaskowski ka premtuar të zgjidhë problemet e sundimit të ligjit. “Sigurisht që do të nënshkruaj një projektligj për t’i dhënë fund kaosit dhe dualizmit në gjyqësor”, tha ai në janar.
Tusk dhe udhëheqës të tjerë të koalicionit iu lutën votuesve të dielën e kaluar që të mbështesnin Trzaskowski-n. “O tani ose kurrë”, u tha Tusk rreth 150,000 njerëzve që u mblodhën në Varshavë për një tubim për të inkurajuar pjesëmarrje të lartë më 1 qershor.
“Trzaskowski pritet të jetë një president që do të bashkëpunojë pa probleme me qeverinë Tusk në të gjitha frontet dhe në veçanti kur bëhet fjalë për sundimin e ligjit”, tha Jakub Jaraczewski, një studiues në Reporting Democracy, një grup mendimtarësh i fokusuar në sundimin e ligjit në të gjithë BE-në.
