Rama për Corriere della Sera: Shqipëria nuk qeveriset nga presioni i rrjeteve sociale
Për më shumë se një muaj, mijëra shqiptarë kanë protestuar çdo ditë në Tiranë kundër ndërtimit të një resorti luksoz në jug të vendit (pranë një zone të mbrojtur) të lidhur me kompaninë e Jared Kushner – bashkëshortit të Ivanka Trump dhe dhëndrit të Donald Trump. Demonstratat u shndërruan shpejt në protesta kundër qeverisë socialiste të udhëhequr nga kryeministri Edi Rama. “Në fillim, më kujtuan protestat studentore të vitit 2018: njerëz të ndryshëm, motivime të ndryshme, shqetësime të sinqerta dhe një mesazh që e mora seriozisht. Dëgjova dhe vazhdoj ta dëgjoj”, u përgjigj Rama gjatë një interviste me Corriere della Sera.
A ka ndryshuar protesta tani?
“Ndërsa javët kanë kaluar, natyra e protestës ka ndryshuar. Sot, nuk është më vetëm një shqetësim qytetar për mjedisin. Është gjithashtu një protestë politike, e udhëhequr nga një koalicion partish opozitare, aktorësh politikë dhe rrjetesh nga jashtë, të cilët kanë një qëllim të përbashkët: të sulmojnë qeverinë. Dhe këtu ka edhe një dimension global.
Në çfarë kuptimi?
“Emri Trump nuk është thjesht emri i një investitori në këtë histori: është burimi më i madh në botë i zemërimit dixhital. Kudo që shfaqet Trump, ushtritë politike, mediatike dhe dixhitale pro dhe kundër tij aktivizohen automatikisht. Për shkak të këtij projekti, Shqipëria është bërë papritmas një arenë e vogël ku anti-Trumpistët globalë përplasen me Trumpin, ndërsa debati i vërtetë shqiptar mbi mjedisin, zhvillimin dhe ligjin shpesh mbytet nga kjo zhurmë e importuar. Kjo nuk zhvlerëson asnjë qytetar të sinqertë që proteston. Por unë kam detyrë të bëj dallimin midis qytetarit që kujdeset për natyrën dhe fabrikave të histerisë që kërkojnë ta përdorin Shqipërinë si skenë për betejat e tyre.”
Ata po kërkojnë që qeveria të bllokojë projektin e Zvërnecit, i cili është i lidhur me familjen Trump.
“Qeveria nuk ka asgjë për të bllokuar, sepse ende nuk ka një projekt përfundimtar. Nuk ka leje ndërtimi. Nuk ka kantier ndërtimi. Nuk ka një vendim përfundimtar për të cilin mund të thuhet: ndalojeni. Të kërkosh anulimin e një projekti që ende nuk ekziston në formën e tij përfundimtare është një kërkesë politike, jo një vendim qeveritar. Një qeveri serioze nuk vepron mbi fantazi, por mbi dokumente, ligje, studime dhe standarde.”
Dhe çfarë po bëni?
“Po presim projektin përfundimtar. Dhe shpresoj që të jetë një projekt i jashtëzakonshëm, me arkitektë, planifikues urbanë, inxhinierë mjedisorë, ekspertë të biodiversitetit dhe standardet më të larta evropiane. Ambicia ime nuk është që të bëhet ‘një tjetër vendpushim’, por një model i ri zhvillimi në të cilin turizmi dhe natyra nuk përjashtojnë njëra-tjetrën.”
Pse po i reziston idesë së një anulimi? A keni frikë nga administrata amerikane?
“Jo. Nuk kam frikë nga administrata amerikane, as nga mediat sociale, as nga turma. Kam përgjegjësi ndaj Shqipërisë. Kriteri nuk do të jetë emri i investitorit, as zhurma globale pro ose kundër Trump. Kriteri do të jetë një: a i përmbush projekti standardet ligjore, mjedisore, arkitekturore dhe strategjike që meriton Shqipëria evropiane? Nëse po, vazhdon. Nëse jo, nuk e bën. Pikë.”
Ju përdorët terma ofendues ndaj protestuesve. A është Ky një reagim normal…?
“Nëse diçka që thashë ka lënduar njerëz të sinqertë që protestojnë nga shqetësimi për natyrën, e them pa hezitim: Më falni! Por nuk pranoj barazimin e qytetarëve të sinqertë me fabrikat e shpifjes, propagandën politike, llogaritë anonime, shpifësit, kërcënimet dhe histeristët. Unë flas me të parët. Unë angazhohem me këtë të fundit.”
Ju thoni se njerëzit janë të keqinformuar. Cila është e vërteta?
“E vërteta është shumë më e thjeshtë se legjenda. Nuk ka filluar asnjë ndërtim. Nuk ka shitje të Sazanit. Nuk ka zhvillim konkret në lagunë. Nuk ka asnjë nga apokalipset që qarkullojnë çdo ditë në mediat sociale. Ekziston një proces potencial zhvillimi turistik, i cili do të shqyrtohet vetëm në bazë të ligjit, studimeve mjedisore dhe standardeve ndërkombëtare. Dhe po, ambicia jonë është që çdo zhvillim atje jo vetëm të mos dëmtojë mjedisin, por t’i sjellë atij një përfitim të matshëm.”
E përsëris: a nuk është më e arsyeshme të bllokohet projekti, duke pasur parasysh reagimin popullor?
“Reagimi popullor duhet të dëgjohet. Por shteti nuk mund të qeveriset nga kontrolli në distancë i mediave sociale. Nëse çdo proces ndalet sapo të lindë një stuhi dixhitale, atëherë nuk kemi më ligj, nuk kemi më ekonomi, nuk kemi më institucione. Kemi vetëm frikë. Dhe frika nuk është politikë publike.”
Protestuesit po kërkojnë dorëheqjen tuaj; ata gjithashtu duan që ju të mos kandidoni përsëri.
“Në një demokraci, dorëheqjet nuk vendosen nga megafonët, por nga institucionet dhe qytetarët me votën. Unë kam një mandat të qartë. Kushdo që mendon se duhet të largohem ka të drejtë të organizohet, të garojë dhe të fitojë zgjedhjet. Kjo është demokraci. Një ultimatum nuk është demokraci.
Ju fituat zgjedhjet, por ka pakënaqësi.
“Fitorja nuk është vaksinë kundër pakënaqësisë. Mandati nuk është licencë për vetëkënaqësi. Ekziston një fenomen i njohur në politikë: kur një vend përmirësohet, qytetarët bëhen më pak tolerantë ndaj asaj që ende nuk funksionon. Rrugët më të mira i bëjnë gropat më bezdisëse. Shërbimet më të shpejta e bëjnë çdo vonesë më të padurueshme. Lufta kundër korrupsionit e bën çdo skandal më të papranueshëm. Ky është ‘revolucioni i pritshmërisë në rritje’. Dhe është një shenjë se shoqëria nuk është dorëzuar. Detyra jonë është të dëgjojmë më mirë, të shpjegojmë më qartë dhe të korrigjojmë më shpejt.”
Por a janë këto protesta më shumë kundër projektit apo kundër qeverisë?
“Ato filluan nga shqetësimi për projektin. Sot ato janë gjithashtu protesta politike kundër qeverisë. Ky nuk është problem. Opozita ka të drejtë të protestojë. Problemi lind kur mjedisi përdoret si skenë për një luftë pushteti që nuk ka të bëjë fare me flamingot, lagunën apo ligjin.
Ju përmendët ndërhyrjen e huaj. A keni prova?
“Po flas për ndërhyrje dixhitale, jo për qytetarët që marrin rrugën. Këto janë dy gjëra të ndryshme. Kemi parë amplifikim artificial nga jashtë, përdorim masiv të VPN-ve, llogari anonime, platforma të lidhura me ekosisteme propagande dhe aktorë keqdashës. Institucionet do të lëshojnë raportin e tyre. Por dua të jem i qartë: ndërhyrja e huaj nuk i zhvlerëson protestat e qytetarëve të sinqertë. Ajo vetëm tregon se shqetësimet e tyre po përdoren nga të tjerët për qëllime të tjera.”
A nuk jeni shumë të përqendruar në imazhin e Shqipërisë jashtë vendit, duke lënë pas dore problemet e brendshme?
“Imazhi i Shqipërisë jashtë vendit nuk është kozmetik. Është ekonomia, investimet, turizmi, diplomacia, siguria dhe respekti për shqiptarët. Por po, problemet e brendshme nuk zgjidhen duke valëvitur flamuj në samitet ndërkombëtare. Pensionet, kujdesi shëndetësor, prona, drejtësia e përditshme, shërbimet publike: ka ende shumë për të bërë këtu. Nuk e mohoj.”
Pra, cila është përgjigja juaj ndaj akuzave për korrupsion, pensione të ulëta, kujdes shëndetësor të dobët dhe mungesë perspektive për të rinjtë?
“Nuk i quaj të gjitha akuza. Disa janë probleme reale. Pensionet janë ende të ulëta. Kujdesi shëndetësor ka ende plagë të hapura. Pasiguria ligjore nuk do të zhduket me një ligj. Të rinjtë kërkojnë më shumë dhe kanë të drejtë. Por Shqipëria e sotme nuk është e njëjtë me atë që ishte më parë. Pagat janë rritur. Punësimi është rritur. Ekonomia është më e fortë. Drejtësia po arrin tek të paprekshmit. Vendi është më afër Bashkimit Evropian se kurrë më parë. Kjo nuk është e mjaftueshme. Por nuk është “asgjë.”
Transparency International e rendit Shqipërinë midis vendeve më të korruptuara në Evropë. Kush është përgjegjës?
“Nuk jam i impresionuar nga raportet e bazuara në perceptime. Raporti që e marr më seriozisht është Raporti i Progresit i Komisionit Evropian. Dhe ka një fakt që flet shumë: në Shqipëri, për herë të parë, sistemi i drejtësisë po heton ministra, kryetarë bashkish, deputetë, biznesmenë dhe individë të fuqishëm. Ky nuk është fundi i korrupsionit, por është fillimi i fundit të paprekshmërisë. Dhe është një ndryshim historik.”
Ju ende keni forcë elektorale: a është kjo për shkak të meritës së qeverisë apo të dobësisë së opozitës?
“Të dyja. Do të ishte arrogante të thuash vetëm të parën dhe hipokrite të mohosh të dytën. Por askush nuk fiton për kaq gjatë vetëm për shkak të dobësisë së kundërshtarit. Njerëzit mund të jenë të pakënaqur me shumë gjëra, por ata dinë të dallojnë midis një force që funksionon, bën gabime, korrigjon veten dhe ecën përpara, dhe një opozite që shpesh lulëzon më shumë nga urrejtja ndaj meje sesa nga një projekt për Shqipërinë.”
Meqë ra fjala, kush është udhëheqësi i opozitës?
“Këtë e thotë opozita, jo unë. Unë nuk i emëroj udhëheqësit e saj. Problemi është se opozita ka më shumë pretendentë për fronin e zemërimit sesa bartës të një projekti qeveritar. Por ky është problemi i tyre.”
A keni frikë se protestat do ta dëmtojnë sezonin turistik?
“Jo për shkak të protestave. Një vend ku njerëzit protestojnë lirisht është një vend demokratik, jo i rrezikshëm. Shqetësimi im është imazhi i rremë që krijon histeria dixhitale: sikur Shqipëria është në kaos, sikur po digjet, sikur nuk ka institucione. Kjo nuk është e vërtetë. Shqipëria është e hapur, e sigurt dhe ky sezon do ta demonstrojë përsëri këtë.”
A mund të ngadalësohet procesi i pranimit në BE?
“Jo. Protesta paqësore nuk e dëmton procesin. Përkundrazi, ajo demonstron një shoqëri të lirë. Ajo që do ta dëmtonte procesin evropian do të ishte zëvendësimi i sundimit të ligjit me presionin e rrugës, ose kthimi i dezinformimit në politikat publike.”
Çfarë zgjidhjeje u propozoni protestuesve?
“Transparencë, dialog dhe fakte. Zgjidhja nuk mund të jetë: ‘ndalo’ gjithçka sepse e them unë. Zgjidhja është: verifikoni gjithçka, korrigjoni atë që duhet korrigjuar, ndaloni atë që është kundër ligjit dhe interesit publik, lejoni atë që i nevojitet vendit.
Disa thonë se nuk ka më ndryshim midis Partisë Socialiste dhe shtetit.
“Është një tezë politike, jo një fakt. Shqipëria ka institucione. Ka një sistem drejtësie që merr vendime kundër zyrtarëve të qeverisë dhe vetë qeverisë. Ka media ku shumica dërrmuese e përmbajtjes është kritike ndaj qeverisë. Ka një opozitë që proteston para zyrës sime. Ka zgjedhje që shqiptarët i certifikojnë. Formula ‘partia është shtet’ është propagandë e lehtë për një realitet shumë më kompleks.”
A ka ndonjë gjë që duhet ta kishit trajtuar më mirë gjatë këtij muaji protestash?
“Sigurisht që ka gjëra që mund të ishin bërë më mirë. Gjithmonë ka. Por nuk pendohem që nuk bëra atë që kërkoi turma dixhitale: shpalljen fajtor para se të kishte prova dhe ndalimin e një projekti para se të kishte një projekt. Puna ime nuk është të pëlqehem në çdo kohë. Puna ime është të mbroj ligjin, interesin publik dhe të ardhmen e Shqipërisë.”
