Borxhi publik i Shteteve të Bashkuara, i cili tashmë ka kaluar nivelin e 40 trilionë dollarëve, po ushtron presion gjithnjë e më të madh mbi tregjet financiare globale dhe rrezikon të shtojë kostot e huamarrjes edhe për qeveritë evropiane.
Normat e interesit të obligacioneve qeveritare janë rritur ndjeshëm ditët e fundit, ndërsa investitorët shqetësohen se luftërat, plakja e popullsisë dhe pasiguritë që lidhen me zhvillimin teknologjik mund të rëndojnë më tej financat amerikane.
Problemi nuk kufizohet vetëm në SHBA. Qeveritë evropiane konkurrojnë me Uashingtonin për të njëjtin kapital në tregjet ndërkombëtare. Këtë vit konkurrenca është bërë edhe më e fortë, pasi kompanitë e mëdha amerikane të teknologjisë kanë marrë hua qindra miliarda dollarë për investime të lidhura me Inteligjencën Artificiale.
Në fillim të kësaj jave, yield-i i obligacioneve 10-vjeçare të Gjermanisë, që konsiderohet një pikë reference për tregun evropian, arriti nivelin më të lartë që prej vitit 2011. Në SHBA, yield-i i obligacioneve 30-vjeçare të Thesarit arriti nivelin më të lartë në 19 vjet, i nxitur nga shqetësimet për inflacionin dhe zgjerimin e deficitit buxhetor amerikan.
Kjo situatë mund t’i detyrojë shumë qeveri të BE-së të përballen me zgjedhje gjithnjë e më të vështira: rritje taksash ose shkurtime shpenzimesh, pikërisht në një periudhë kur Evropa kërkon të shpenzojë më shumë për mbrojtjen.
Presioni mund të ketë edhe pasoja të rëndësishme politike, veçanërisht në Francë, Itali dhe Spanjë, të cilat përballen me zgjedhje të rëndësishme vitin e ardhshëm.
Në Francë, Marine Le Pen e ka përdorur tashmë rritjen e kostove të huamarrjes për të sulmuar trashëgiminë ekonomike të presidentit Emmanuel Macron, duke e cilësuar situatën si një “llogaridhënie të pamëshirshme për 10 vite makronizëm”.
Ish-ministri francez i Financave, Bruno Le Maire, iu kundërpërgjigj duke akuzuar partinë e Le Pen se ka penguar përpjekjet e qeverive të Macron për të vënë nën kontroll deficitin, përfshirë reformat e pensioneve.
Franca, një nga hallkat më të dobëta
Problemi kryesor për shumë vende evropiane është i ashtuquajturi “rrezik rifinancimi”. Borxhet e marra vite më parë, kur normat e interesit ishin pranë zeros, duhet të zëvendësohen gradualisht me borxhe të reja shumë më të shtrenjta.
Borxhi publik në Eurozonë është rritur nga rreth 66% e PBB-së në vitin 2007 në afro 88% vitin e kaluar. Komisioni Evropian pret që ai të vazhdojë të rritet në afatin e shkurtër, ndërsa luftërat në Iran dhe Ukrainë po ushtrojnë presion të mëtejshëm mbi buxhetet.
Për vite me radhë, normat shumë të ulëta të Bankës Qendrore Evropiane e bënë këtë borxh relativisht të përballueshëm. Madje, deri në vitin 2022 kishte raste kur investitorët praktikisht paguanin Gjermaninë për t’i dhënë asaj hua.
Por rikthimi i inflacionit e ka ndryshuar situatën. BQE ka rritur tashmë një herë normat këtë vit, pas rritjes së çmimeve të naftës dhe gazit nga lufta në Iran, ndërsa ekonomisti David Rees i Schroders parashikon edhe dy rritje të tjera me nga 0.25 pikë përqindjeje deri në fund të vitit.
Franca është veçanërisht e ekspozuar. Humbja graduale e besimit të investitorëve ka bërë që Parisi tashmë të paguajë interesa më të larta për borxhin sesa Italia për instrumente të krahasueshme.
Sipas institutit francez të statistikave INSEE, shpenzimet e Francës për interesat e borxhit pritet të rriten nga 30 miliardë euro në vitin 2020 në rreth 124 miliardë euro në vitin 2030.
Kjo do të thotë dhjetëra miliarda euro që nuk mund të përdoren për spitale, tranzicionin e gjelbër, mbrojtjen apo uljen e taksave.
Italia dhe Spanja në pozicion më të favorshëm
Italia dhe Spanja përballen gjithashtu me borxhe të mëdha, por kanë disa avantazhe.
Në Itali, kostoja e borxhit të ri nuk është shumë më e lartë se ajo që vendi paguante një dekadë më parë, kur ende vuante pasojat e krizës së borxhit sovran.
Spanja, ndërkohë, është ndihmuar nga rritja e shpejtë e popullsisë, e nxitur edhe nga emigracioni. Kjo ka mbështetur rritjen ekonomike dhe ka zgjeruar bazën e njerëzve që kontribuojnë në ekonomi dhe mbajnë barrën e borxhit. Sipas parashikimeve të Komisionit Evropian, borxhi spanjoll pritet të zbresë nën 100% të PBB-së këtë vit.
A rrezikon Evropa një krizë të re borxhi?
Për momentin, shumica e ekonomistëve nuk parashikojnë një përsëritje të krizës së borxhit që goditi Eurozonën pas vitit 2010.
Deficiti i përgjithshëm buxhetor i Eurozonës është rreth gjysma e atij të SHBA-së, ndërsa BE-ja dhe BQE-ja kanë krijuar mekanizma të rinj për të parandaluar kriza të ngjashme me ato të dekadës së kaluar. Reformat ekonomike në Gjermani gjithashtu mund të mbështesin rritjen në ekonominë më të madhe të Evropës dhe në pjesën tjetër të unionit.
Megjithatë, shqetësimi po rritet, veçanërisht për Francën.
Ish-kryeekonomisti i Fondit Monetar Ndërkombëtar, Olivier Blanchard, paralajmëron se vendi mund të ketë hyrë tashmë në një “zonë rreziku”, ku një krizë mund të varet gjithnjë e më shumë nga besimi i investitorëve.
“Duke pasur parasysh borxhin dhe deficitin tonë, ndoshta kemi hyrë në zonën e rrezikut”, tha Blanchard.
Në këtë mënyrë, problemi i borxhit amerikan prej 40 trilionë dollarësh nuk mbetet vetëm një çështje e Uashingtonit. Rritja e kostos së parasë në SHBA po transmetohet në tregjet globale dhe mund t’i detyrojë qeveritë evropiane të marrin vendime gjithnjë e më të vështira për taksat, shpenzimet dhe borxhin, pikërisht në një moment kur presionet ekonomike, ushtarake dhe politike po shtohen.
