Një dërgesë me pjesë të avionit luftarak F-35, e cila po transportohej nga Australia drejt Shteteve të Bashkuara për riparim, është devijuar papritur në Hong Kong, duke ngritur shqetësime se Kina mund të ketë pasur akses në teknologjinë e klasifikuar amerikane.
Pentagoni konfirmoi se është në dijeni të një problemi me transportimin e disa komponentëve jashtë funksionit të avionit F-35 Lightning II. Megjithatë, mbetet e paqartë përse dërgesa ndryshoi destinacion, ku ndodhen aktualisht pjesët dhe kush i ka në posedim.
Ngarkesa po transportohej nga një kompani ndërmjetëse në emër të prodhuesit të F-35, Lockheed Martin. Incidenti ka shkaktuar shqetësim në Kongresin amerikan, ku stafet e komisioneve kryesore të sigurisë kombëtare janë informuar nga përfaqësues të Pentagonit dhe Departamentit të Shtetit. Takime të tjera informuese pritet të zhvillohen gjatë javëve të ardhshme.
Mes komponentëve të dërguar gabimisht ndodhej edhe një prej mbulesave të kabinës së pilotit. Kjo pjesë përmban materiale të teknologjisë “stealth”, të projektuara për ta bërë avionin më pak të dallueshëm nga radarët.
Mbulesa e kabinës është një strukturë akrilike e veshur me një shtresë të hollë dhe transparente që përthith valët e radarit. Ekspertët paralajmërojnë se posedimi i një komponenti të tillë mund t’i mundësojë një kundërshtari të studiojë materialin, të verifikojë të dhënat e siguruara më parë dhe potencialisht të përpiqet të kopjojë teknologjinë.
Nuk ka ende prova se autoritetet kineze i kanë marrë ose analizuar pjesët. Megjithatë, fakti që dërgesa përfundoi në Hong Kong ka ngritur shqetësime për sigurinë, për shkak të ndikimit të gjerë që Pekini ushtron mbi këtë rajon të posaçëm administrativ.
Zyra e Përbashkët e Programit F-35 bëri të ditur se po bashkëpunon me autoritetet amerikane dhe partnerët industrialë për të gjetur dhe rimarrë komponentët, për të hetuar incidentin dhe për të vendosur masa që raste të ngjashme të mos përsëriten.
Lockheed Martin deklaroi se nuk mund të komentonte mbi vendndodhjen e dërgesave për arsye sigurie, por siguroi se respekton rregullat amerikane për transportimin e komponentëve ushtarakë.
“Ekipet tona i trajtojnë të gjitha dërgesat me kujdesin dhe masat më të larta të sigurisë, për të garantuar integritetin e programit F-35 dhe sigurinë e partnerëve tanë”, deklaroi kompania.
Zinxhiri i furnizimit të F-35 është një operacion i gjerë ndërkombëtar, i cili përfshin qendra prodhimi, magazinimi dhe mirëmbajtjeje në disa vende. Australia ka struktura për mirëmbajtjen e avionëve, por aktualisht nuk ka kapacitete për riparimin e mbulesave të kabinës, ndaj komponenti ishte nisur drejt Shteteve të Bashkuara.
Vendet pjesëmarrëse në programin F-35 përdorin një fond të përbashkët pjesësh këmbimi të shpërndara në vende të ndryshme të botës. Pjesët janë pronë e Departamentit amerikan të Mbrojtjes, por inventari dhe transporti menaxhohen kryesisht nga kontraktorët.
Incidenti ka rikthyer vëmendjen te problemet e Pentagonit me kontrollin e zinxhirit global të furnizimit. Një raport i Zyrës amerikane të Llogaridhënies së Qeverisë konstatoi se, duke nisur nga maji i vitit 2018, një kontraktor kryesor kishte regjistruar humbjen e më shumë se një milion pjese këmbimi, me vlerë mbi 85 milionë dollarë. Pentagoni kishte shqyrtuar më pak se 2% të këtyre rasteve.
Sipas raportit, Zyra e Programit F-35 nuk i regjistronte pjesët në një sistem që mundëson përditësimin në kohë reale të vendndodhjes, sasisë dhe kostos së tyre, pasi pjesa më e madhe e këtij informacioni mbahej nga kontraktorët.
F-35 konsiderohet sistemi më i kushtueshëm ushtarak në historinë e Shteteve të Bashkuara. Programi përfshin, krahas SHBA-së, vende si Mbretëria e Bashkuar, Australia, Danimarka, Norvegjia dhe Polonia.
Ambasada kineze në Uashington deklaroi se nuk kishte dijeni për incidentin, ndërsa Departamenti amerikan i Shtetit nuk pranoi të komentonte. Hetimet pritet të përcaktojnë nëse devijimi i dërgesës ishte pasojë e një gabimi logjistik apo nëse pas tij fshihet një ndërhyrje e qëllimshme.
