Përplasja institucionale në Poloni u ashpërsua të martën, pasi presidenti Karol Nawrocki akuzoi kryeministrin Donald Tusk se po përdor mosmarrëveshjen për Gjykatën Kushtetuese për të marrë në mënyrë të paligjshme kontrollin e saj.
Tusk i kundërshtoi akuzat, duke mbrojtur ndërhyrjet si të nevojshme për rivendosjen e shtetit të së drejtës dhe duke i kërkuar presidentit të lejojë gjyqtarët e zgjedhur nga Parlamenti të ushtrojnë detyrën.
Debati lidhet me emërimet politike në Gjykatën Kushtetuese gjatë qeverisjes së partisë së djathtë Ligj dhe Drejtësi (PiS), e cila qëndroi në pushtet deri në vitin 2023. Qeveria e Tuskut dhe Komisioni Europian kanë kërkuar reformimin e institucionit për të përmbushur standardet europiane të paanshmërisë.
Tensionet u shtuan pasi kryetari i gjykatës, Bogdan Święczkowski, dhe zëvendësi i tij, Bartłomiej Sochański, u pezulluan përkohësisht të premten. Vendimi u kundërshtua nga presidenti dhe kampi i djathtë, ndërsa përpara ndërtesës së gjykatës pati përplasje.
Në hapjen televizive të mbledhjes së Këshillit të Sigurisë Kombëtare, ku ishte i pranishëm edhe Tusk, Nawrocki ia ngarkoi kryeministrit përgjegjësinë për veprimet e policisë dhe pezullimin e gjyqtarëve.
“Përgjegjësia e plotë për çdo polic jashtë gjykatës, për të gjitha veprimet e paligjshme, përfshirë pezullimin e gjyqtarëve dhe dhënien e urdhrave të paligjshëm, bie mbi një njeri të pranishëm në këtë sallë: kryeministrin Donald Tusk”, deklaroi ai.
Tuskut nuk iu dha mundësia të përgjigjej gjatë pjesës së transmetuar. Më herët, ai kishte akuzuar presidentin për përshkallëzimin e konfliktit dhe i kishte kërkuar të ndalte kundërshtimin ndaj gjyqtarëve të zgjedhur nga shumica parlamentare.
Kryeministri pretendoi gjithashtu se Moska po shfrytëzon tensionet politike në Poloni dhe paralajmëroi politikanët të mos bëhen “idiotë të dobishëm” në këtë përplasje. Pas mbledhjes, ai përdori një ton më pajtues dhe i propozoi Nawrockit një takim kokë më kokë për të diskutuar uljen e tensioneve.
Ndërkohë, tetë gjyqtarë të zgjedhur nga shumica aktuale parlamentare zhvilluan të martën një mbledhje të përgjithshme nën drejtimin e Anna Korwin-Piotrowskës, e cila mori drejtimin e institucionit të premten. Presidenti dhe partitë e djathta nuk e njohin autoritetin e saj.
Nawrocki vijon të refuzojë betimin e pesë prej këtyre gjyqtarëve. Ata u betuan në Parlament, në një ceremoni që presidenti e konsideron të pavlefshme.
Tetë gjyqtarët vendosën se përbënin kuorumin e nevojshëm për rifillimin e punës. Ata argumentuan se, pas pezullimit të kryetarit dhe zëvendësit të tij, si dhe përjashtimit nga përllogaritja të një gjyqtari tjetër që, sipas tyre, mbante një vend të plotësuar në mënyrë të parregullt, vetëm 12 nga 15 anëtarët mund të merrnin pjesë.
Sipas këtij interpretimi, kuorumi prej dy të tretash u ul nga dhjetë në tetë gjyqtarë. Święczkowski dhe aleatët e tij e kundërshtuan si pezullimin, ashtu edhe mënyrën e llogaritjes së kuorumit.
Në mbledhje u miratua njëzëri projektbuxheti i gjykatës për vitin 2027 dhe u hodh shorti për panelet disiplinore që do të shqyrtojnë procedimet ndaj Święczkowskit dhe Sochańskit.
Përplasja po thellon ndarjet politike përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit 2027, duke afruar fraksionet e së djathtës nacionaliste kundër Tuskut. Për kryeministrin, kriza përbën gjithashtu një mundësi për të konsoliduar mbështetjen e elektoratit të tij.
