Franca po përballet me një ndërthurje të krizës sociale dhe presionit financiar, ndërsa protestat për arsimin dhe koston e jetesës po shtojnë vështirësitë e qeverisë për të vënë nën kontroll financat publike.
Pas dy fundjavash me qindra mijëra demonstrues në rrugë, ekonomia e dytë më e madhe e Bashkimit Evropian ndodhet përballë një dileme: të financojë masa të tjera mbështetëse për qytetarët apo të këmbëngulë te kursimet për të ruajtur besimin e tregjeve.
“Franca është në prag të një krize financiare. Duhet t’u dërgojmë një sinjal tregjeve”, deklaroi ish-kryeministri Michel Barnier për POLITICO.
Protestuesit kërkojnë rritjen e pagave të mësuesve, përmirësimin e shkollave të amortizuara dhe ndihmë për përballimin e shpenzimeve të përditshme. Megjithëse autoritetet arritën të shmangnin gjatë fundjavës së fundit trazirat dhe plaçkitjet e përmasave të 17–18 tetorit, shqetësimi i investitorëve mbetet i lartë.
Sipas analizës së POLITICO-s, presioni mbi borxhin francez kishte nisur përpara demonstratave. Investitorët kërkojnë kthime më të larta për të financuar një shtet që përballet me rreth 3,5 trilionë euro borxh, deficit të lartë, rritje të dobët ekonomike dhe vështirësi në reformimin e pensioneve.
Rendimenti i obligacioneve franceze 10-vjeçare arriti të enjten në 5,14%, niveli më i lartë që nga viti 2002. Të premten, diferenca me obligacionet gjermane me të njëjtin afat ishte 169 pikë bazë, ose 1,69 pikë përqindjeje.
“Është e qartë se protestat kanë ndikim te tregjet”, tha ish-ministri i Ekonomisë dhe Financave, Éric Lombard.
Projektbuxheti i kryeministrit Sébastien Lecornu për vitin 2027 parashikon tashmë 43 miliardë euro kursime. Kjo e kufizon hapësirën për shpenzime të reja, ndërsa shkurtime të mëtejshme mund të shtojnë pakënaqësinë sociale.
“Duhet të tregojmë se e kemi dëgjuar zemërimin. Por kemi pak hapësirë për të vepruar, duke pasur parasysh situatën në tregje”, deklaroi një ministër francez në kushte anonimiteti.
Dëmet nga trazirat vlerësohen paraprakisht në dhjetëra milionë euro, një pjesë e madhe e të cilave pritet të mbulohet nga sigurimet. Megjithatë, vazhdimi i pasigurisë mund të ketë pasoja më të gjera për bizneset dhe ekonominë.
Si pikë krahasimi, POLITICO përmend protestat e “Jelekëve të Verdhë”, të cilat i kushtuan ekonomisë franceze rreth 0,1% të prodhimit të brendshëm bruto, ndërsa tregtarët raportuan humbje prej dy miliardë eurosh.
Ish-kryeministri italian Mario Monti paralajmëroi se përkeqësimi i besimit të tregjeve mund të ndodhë shpejt. Ai solli përvojën e Italisë në vitin 2011, kur diferenca mes kostove italiane dhe gjermane të huamarrjes u rrit ndjeshëm brenda pak muajsh.
Sipas Montit, publiku francez ende nuk e percepton sa duhet rrezikun që një krizë borxhi të nisë në Francë dhe të përhapet më tej.
“Franca nuk është psikologjikisht e përgatitur ta shohë veten si objektiv të një krize apo edhe si pikënisje të një krize që mund të përhapet”, u shpreh ai.
Pasiguria financiare ndërthuret edhe me garën presidenciale të pranverës së ardhshme. Perspektiva e një balotazhi mes Marine Le Pen dhe Jean-Luc Mélenchon shqetëson investitorët, pasi të dy mbështesin uljen e moshës së pensionit, një politikë që do të kërkonte miliarda euro.
Ndërkohë, kandidati i qendrës së djathtë, Édouard Philippe, po përpiqet ta ndërtojë fushatën rreth disiplinës fiskale, por ka hasur vështirësi për të forcuar mbështetjen.
Sipas një sondazhi të cituar në raportim, afro nëntë në dhjetë francezë shprehen pesimistë për të ardhmen e fëmijëve të tyre. Një studim tjetër evropian tregoi se vetëm gjysma e të anketuarve francezë ndihen krenarë për sistemin demokratik të vendit, më pak se në Gjermani dhe Mbretërinë e Bashkuar.
Megjithatë, zyrtarët dhe ekspertët e intervistuar nga POLITICO nuk parashikojnë një skenar të ngjashëm me krizën greke, që do ta detyronte qeverinë të ndërpriste pagesat ndaj punonjësve apo kreditorëve. Shqetësimi lidhet më shumë me një krizë besimi dhe financimi të ngjashme me atë që përjetoi Italia në vitin 2011.
Deputeti centrist dhe eksperti i buxhetit, Charles de Courson, tha se Franca ka humbur besueshmërinë te partnerët evropianë për çështjet fiskale. Edhe objektivi për ta ulur deficitin në 3% të PBB-së deri më 2029 shihet gjithnjë e më i vështirë për t’u arritur.
“Morëm angazhime për t’i rikthyer financat në rrugën e duhur, por nuk i respektuam”, deklaroi Lombard. “Kështu e vendosëm veten në një pozitë dobësie.”
