Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka propozuar hapjen e rrugës që Kanadaja të bëhet vendi i parë me statusin e “anëtarit të asociuar” të Bashkimit Evropian. Nisma, e shpallur gjatë fjalimit vjetor për Gjendjen e Unionit në Strasburg, ka befasuar qeveritë e vendeve anëtare, të cilat nuk ishin konsultuar paraprakisht.
Von der Leyen e paraqiti afrimin me Otavën si pjesë të nevojës së BE-së për të rikonceptuar me urgjencë partneritetet ndërkombëtare dhe për të ndërtuar koalicione globale në mbrojtje të demokracisë dhe qëndrueshmërisë ekonomike.
Sipas saj, BE-ja do të nisë “hapjen e derës” për Kanadanë, me synimin që vendi të bëhet anëtari i parë i asociuar i bllokut.
Propozimi vjen në një kohë kur Kanadaja po përballet me një konflikt tregtar në përshkallëzim me administratën e presidentit amerikan Donald Trump dhe po kërkon të zvogëlojë varësinë ekonomike nga Shtetet e Bashkuara.
Vendet anëtare nuk ishin konsultuar
Tre diplomatë evropianë thanë për POLITICO se kryeqytetet e BE-së nuk ishin pyetur dhe nuk kishin miratuar idenë përpara fjalimit të Von der Leyenit.
Çështja është juridikisht dhe politikisht e ndërlikuar, pasi vendimet për anëtarësimin në BE janë përgjegjësi e Këshillit Evropian. Aktualisht, në strukturën ligjore të Bashkimit nuk ekziston një model zyrtar për statusin e “anëtarit të asociuar”.
“Askush nuk e di me të vërtetë se çfarë do të thotë”, deklaroi një diplomat i përfshirë në diskutimet e fundit mes Komisionit dhe vendeve anëtare për marrëdhëniet me Kanadanë.
Sipas tij, shtetet e BE-së kanë qëndrime pozitive ndaj Otavës, por kërkojnë të dinë se çfarë përmban konkretisht propozimi dhe cilat do të ishin detyrimet për të dyja palët.
Një diplomat tjetër tha se Kanadaja mund të përfitojë një marrëveshje më të thelluar për aksesin në tregun evropian, të ngjashme me marrëveshjet që BE-ja ka ofruar për Gjeorgjinë, Moldavinë dhe Ukrainën. Megjithatë, sipas tij, nuk ka mbështetje të mjaftueshme për integrim më të gjerë ekonomik ose politik.
Një status i mirëfilltë i anëtarësimit të asociuar mund të kërkojë ndryshimin e traktateve themelore të BE-së, mundësi që diplomatët e cilësojnë praktikisht të pamundur për shkak të mungesës së mbështetjes politike.
Pengesat ekonomike mes BE-së dhe Kanadasë
Edhe nëse vendet anëtare bien dakord për ta shqyrtuar propozimin, afrimi i mëtejshëm me Kanadanë mund të përballet me disa pengesa tregtare.
Mes çështjeve që pritet të diskutohen është politika “Made in Canada”, e cila favorizon prodhimin vendas dhe mund të mos përputhet me rregullat e tregut të përbashkët evropian.
Shqetësime të tjera lidhen me industrinë kanadeze të çelikut, e cila konkurron drejtpërdrejt me prodhuesit evropianë, taksimin e automjeteve të eksportuara nga BE-ja, kufizimet ndaj pijeve alkoolike evropiane dhe rregullat e ndryshme për produktet e modifikuara gjenetikisht.
Ideja e një anëtarësimi të asociuar është përmendur më herët edhe nga kancelari gjerman Friedrich Merz si një mënyrë për ta afruar Ukrainën me Bashkimin Evropian. Propozimi u kundërshtua nga Kievi dhe nuk siguroi mbështetjen e udhëheqësve të tjerë evropianë.
Mbështetje për lidhje më të ngushta, por edhe kundërshtime
Ambasadorët e vendeve të BE-së zhvilluan javën e kaluar një takim me përfaqësues të Komisionit dhe Këshillit Evropian, ku në parim mbështetën forcimin e marrëdhënieve me Kanadanë.
Edhe përfaqësuesit e disa qeverive të djathta, të cilat zakonisht tregohen më të kujdesshme ndaj nismave që mund të zemërojnë presidentin Trump, u shprehën në favor të një partneriteti më të ngushtë me Otavën.
Ministri irlandez për Çështjet Evropiane, Thomas Byrne, deklaroi se zgjerimi i BE-së me anëtarë të plotë dhe, potencialisht, me anëtarë të asociuar, është në interesin strategjik të unionit.
Nisma u prit me më shumë skepticizëm në Parlamentin Evropian. Eurodeputetja e së Majtës, Manon Aubry, e pyeti Von der Leyenin se kush i kishte dhënë asaj një mandat demokratik dhe popullor për një propozim të tillë.
Carney kërkon alternativa ndaj varësisë nga SHBA-ja
Kryeministri kanadez Mark Carney e ndoqi nga salla fjalimin e Von der Leyenit, në kuadër të vizitës së tij në Evropë.
Përballë kërcënimeve tregtare dhe politike nga Uashingtoni, Carney ka kërkuar që Kanadaja të zvogëlojë varësinë nga SHBA-ja dhe të ndërtojë një grupim vendesh demokratike që mbështesin tregtinë e lirë.
Sipas zyrtarëve evropianë, vizita e tij synon të sinjalizojë ambicien e përbashkët për ngritjen e marrëdhënieve BE–Kanada në një nivel të ri.
Carney pritet të paraqesë vizionin e tij për të ardhmen e këtij partneriteti gjatë një fjalimi në Parlamentin Evropian të enjten.
