5 vende të Bashkimit Evropian kërkojnë integrim më të thellë të Ballkanit: propozohen hapa konkretë për akses në tregun unik
Pesë shtete anëtare të Bashkimit Evropian – Austria, Republika Çeke, Italia, Sllovakia dhe Sllovenia – kanë propozuar një qasje më konkrete dhe të detajuar për afrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor me BE-në, përmes një integrimi gradual dhe të bazuar në meritë.
Në dokumentin e tyre, të shpërndarë në Bruksel, këto vende argumentojnë se procesi aktual i zgjerimit ka nevojë për më shumë motivim praktik për vendet kandidate. Sipas tyre, vetëm premtimi për anëtarësim nuk mjafton më – duhen përfitime reale gjatë rrugës.
Çfarë propozojnë konkretisht
Vendet theksojnë se aksesi në tregun unik evropian duhet të jepet gradualisht, jo vetëm në fund të procesit të anëtarësimit. Kjo do të thotë që një vend si Shqipëria apo Serbia mund të fillojë të përfitojë nga disa pjesë të tregut të BE-së sapo të përmbushë standardet në një sektor të caktuar.
Ata shpjegojnë se:
- nëse një vend arrin standardet e BE-së në energji, mund të integrohet në tregun evropian të energjisë
- nëse përmbush kriteret për digjitalizimin, mund të hyjë në tregun unik digjital
- nëse harmonizon politikat e transportit, mund të përfshihet në rrjetet evropiane të transportit
Pra, integrimi nuk do të jetë më “gjithçka ose asgjë”, por hap pas hapi, sektor pas sektori.
“Integrimi sistematik sektorial”
Modeli që propozohet quhet “integrim sistematik sektorial”. Kjo nënkupton që:
- vendet kandidate duhet të përafrohen gradualisht me ligjet dhe standardet e Bashkimit Evropian
- çdo progres i matshëm shpërblehet me akses konkret në programe dhe tregje
- procesi monitorohet vazhdimisht për të shmangur ngecjen
Dokumenti thekson qartë se ky integrim duhet të nisë sapo një vend të tregojë nivel të lartë përafrimi me acquis të BE-së në një fushë të caktuar, dhe jo të presë për anëtarësim të plotë.
Masa sigurie dhe kushte
Një element i rëndësishëm që theksohet është vendosja e masave mbrojtëse:
- nëse një vend bën hapa pas në reforma, mund të humbasë përfitimet e marra
- aksesi në treg nuk është i përhershëm pa përmbushje të vazhdueshme të standardeve
- BE ruan kontrollin mbi cilësinë dhe zbatimin e reformave
Kjo synon të shmangë situatat ku vendet përfitojnë, por nuk vazhdojnë reformat.
Fushat kryesore ku do të përfshihen vendet
Dokumenti përmend qartë sektorët ku vendet e Ballkanit mund të integrohen më shpejt:
- energjia (përfshirë tregun e përbashkët të energjisë elektrike)
- transporti dhe infrastruktura
- tregu unik digjital
- politikat e konkurrencës
- furnizimi me lëndë të para kritike
Përveç kësaj, përmendet si shembull edhe marrëveshja për lëvizjen e të rinjve mes Mbretërisë së Bashkuar dhe Bashkimit Evropian, duke sugjeruar se modele të ngjashme mund t’u ofrohen vendeve të rajonit.
Pse po propozohet kjo qasje
Pesë vendet argumentojnë se kjo strategji ka disa qëllime:
- të mbajë gjallë procesin e zgjerimit
- të japë rezultate konkrete për qytetarët e vendeve kandidate
- të afrojë më shpejt ekonomitë e Ballkanit me tregun evropian
- të kufizojë ndikimin e Rusisë dhe aktorëve të tjerë të jashtëm në rajon
Sipas tyre, kjo qasje do të forcojë edhe vetë BE-në, duke rritur peshën e saj gjeoekonomike dhe autonominë strategjike.
Reagime dhe skepticizëm
Megjithatë, jo të gjithë janë të bindur për këtë model. Milan Nič nga German Council on Foreign Relations vlerëson se dokumenti nuk sjell ide krejtësisht të reja, por është një version më i strukturuar i koncepteve ekzistuese për integrim gradual.
Ndërkohë, Ferit Hoxha ka propozuar një qasje edhe më të avancuar, duke sugjeruar që vendet kandidate të kenë rol vëzhgues në institucionet e Bashkimit Evropian gjatë procesit të negociatave.
Në fund, pesë vendet i kërkojnë komisioneres për zgjerimin Marta Kos që të zhvillojë më tej këtë ide dhe ta kthejë në një strategji konkrete të BE-së për Ballkanin Perëndimor.
