Udhëheqësit kryesorë botërorë kërkuan “përmbajtje” të premten në mëngjes, pasi Izraeli shënjestroi Iranin me sulme vdekjeprurëse gjatë natës dhe ngjalli frikën e një lufte rajonale shkatërruese.
Operacioni i Izraelit, që përfshinte më shumë se 200 avionë luftarakë, goditi objektiva duke përfshirë objektet bërthamore të Iranit, zyrtarë të lartë të regjimit, udhëheqës ushtarakë dhe shkencëtarë kryesorë bërthamorë. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e përshkroi sulmin si fillimin e një ofensive shumëditore.
Në shenjë hakmarrjeje, Irani nisi një mori prej më shumë se 100 dronësh drejt Izraelit, sipas një zëdhënësi ushtarak izraelit. Më vonë të premten, Izraeli deklaroi se Forcat Mbrojtëse të Izraelit (IDF) kishin “kontroll mbi situatën”. Një zyrtar ushtarak izraelit tha se shumë nga 100 dronët ishin kapur deri në orën 11:00 të mëngjesit.
Ndërkohë, Komanda e Brendshme e Izraelit lëshoi një përditësim duke i informuar civilët se nuk kishin më nevojë të qëndronin pranë strehimoreve kundër bombave, por tha se kufizimet për tubimet publike mbeten në fuqi.
Lideri Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, të premten dënoi Izraelin dhe paralajmëroi se “regjimi sionist ka përgatitur një fat të hidhur dhe të dhimbshëm për veten”.
Sipas raporteve të medias iraniane, ligjvënësi i lartë Aladdin Boroujerdi njoftoi më vonë se raundi i gjashtë i bisedimeve me Shtetet e Bashkuara nuk do të vazhdonte pas sulmeve të Izraelit.
Përshkallëzimi dramatik ngre frikën se Lindja e Mesme mund të jetë e përgatitur për një valë të re paqëndrueshmërie, duke çuar në thirrje nga udhëheqësit për të shmangur përshkallëzimin dhe për t’u rikthyer në tryezën e negociatave.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e quajti situatën “thellësisht alarmante” dhe u bëri thirrje të gjitha palëve të ushtrojnë përmbajtje, të ulin tensionet dhe të mos hakmerren. Ajo shtoi se një zgjidhje diplomatike ishte më urgjente se kurrë për hir të sigurisë rajonale dhe globale.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se ishte “thelbësore” që aleatët e Izraelit të punonin për të ulur tensionet. “Mendoj se kjo është tani rendi i parë i ditës”, u tha Rutte gazetarëve në një konferencë për shtyp në Stokholm.
Nga Londra, kryeministri Kier Starmer tha: “Raportet për këto sulme janë shqetësuese dhe ne i nxisim të gjitha palët të tërhiqen dhe të ulin tensionet urgjentisht.”
Zyrtarët e mbrojtjes së Mbretërisë së Bashkuar konfirmuan se aeroplanët britanikë nuk janë aktualisht të përfshirë në ndihmën për të mbrojtur Izraelin nga çdo kundërsulm iranian, një ndryshim nga viti i kaluar, kur avionët e RAF ishin të përgatitur të angazhoheshin me objektiva iraniane.
Trumpi u njoftua paraprakisht
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i tha Fox News të premten në mëngjes se ishte në dijeni paraprakisht për planet e Izraelit për të kryer sulme ndaj Iranit.
Ai tha gjithashtu se “Irani nuk mund të ketë një bombë bërthamore dhe ne shpresojmë të kthehemi në tryezën e negociatave. Do ta shohim. Ka disa njerëz në udhëheqje që nuk do të kthehen”, shtoi Trump.
Trump shtoi se Uashingtoni po vëzhgon çdo shenjë hakmarrjeje nga Teherani dhe është gati të mbrojë veten dhe Izraelin në një skenar të tillë.
Megjithatë, Mbretëria e Bashkuar nuk u njoftua paraprakisht nga Izraeli, tha një zyrtar i Mbretërisë së Bashkuar, të cilit iu dha anonimiteti për të diskutuar temën delikate.
Zyrtarët e Mbretërisë së Bashkuar dhe të SHBA-së u kujdesën të vinin në dukje se as Londra dhe as Uashingtoni nuk kishin luajtur një rol në sulmet ajrore të Izraelit.
“Izraeli ndërmori veprime të njëanshme kundër Iranit”, tha Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, në një deklaratë, duke paralajmëruar Iranin të mos “shënjestrojë interesat ose personelin e SHBA-së”.
Një zëdhënës i Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, António Guterres, ngriti shqetësime në lidhje me sulmet izraelite ndaj vendeve bërthamore në Iran, ndërsa bisedimet midis Teheranit dhe SHBA-së mbi statusin e programit të tij bërthamor janë duke u zhvilluar. Deklarata u bëri thirrje të dyja palëve “të tregojnë përmbajtje maksimale, duke shmangur me çdo kusht një zhytje në një konflikt më të thellë, një situatë që rajoni mezi mund ta përballojë”.
Drejtori i Përgjithshëm i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), Rafael Grossi, tha se ishte gati të vizitonte Iranin për të vlerësuar situatën: “Unë përsëris se çdo veprim ushtarak që rrezikon sigurinë e objekteve bërthamore rrezikon pasoja të rënda për popullin e Iranit, rajonin dhe më gjerë”.
Pjesa tjetër e Evropës reagon
Ministri i Jashtëm i Francës, Jean-Noël Barrot, tha në një deklaratë: “Franca po ndjek me vëmendje të madhe evolucionin e situatës në Lindjen e Mesme”, duke shtuar se të gjitha palët duhet të ushtrojnë përmbajtje dhe të shmangin përshkallëzimin, i cili mund të kompromentojë stabilitetin rajonal.
“Ne riafirmojmë të drejtën e Izraelit për t’u mbrojtur nga çdo sulm. Është thelbësore që të gjitha kanalet diplomatike të mobilizohen për të ulur tensionet. Franca është plotësisht e angazhuar për të kontribuar në këtë”, shtoi ai. Pallati Elize tha se Presidenti Emmanuel Macron do të thërrasë një takim të posaçëm të kabinetit të mbrojtjes në orën 11:00 të paradites të premten për të diskutuar situatën.
Ministri i Jashtëm italian Antonio Tajani tha: “E dimë që situata është shumë e ndërlikuar, por nuk ka zgjidhje tjetër përveç asaj diplomatike. Shpresojmë që luftimet të ndalen sa më shpejt të jetë e mundur, veprimet dhe reagimet janë të rrezikshme, situata në zonë rrezikon të shpërthejë.”
Kryeministri holandez Dick Schoof shkroi në X se sulmet në Lindjen e Mesme ishin “alarmante” dhe u bëri thirrje të gjitha palëve të “qëndrojnë të qeta dhe të përmbahen nga sulme dhe hakmarrje të mëtejshme. Në interes të stabilitetit në rajon, është i nevojshëm një ulje e menjëhershme e tensioneve”.
Kancelari gjerman Friedrich Merz tha se Netanyahu e kishte informuar atë për sulmet e Izraelit ndaj Iranit gjatë një telefonate të premten në mëngjes.
Në një deklaratë, Merz tha se qeveria gjermane kishte shprehur vazhdimisht shqetësimet e saj në lidhje me programin e armëve bërthamore të Iranit gjatë viteve. Ai shtoi se Izraeli ka të drejtë të mbrohet, por “në të njëjtën kohë, ne i nxisim të dyja palët të përmbahen nga veprimet që mund të çojnë në përshkallëzim të mëtejshëm dhe të destabilizojnë rajonin”./ Politico
