Infrastruktura e vjetëruar e energjisë elektrike po konsiderohet si një nga faktorët kryesorë pas disa prej zjarreve më shkatërruese në Greqi, ndërsa të dhënat paraprake tregojnë se defektet në rrjet kanë qenë të lidhura me një pjesë të madhe të sipërfaqeve të djegura gjatë këtij viti.
Sipas të dhënave paraprake të Drejtorisë për Hetimin e Krimeve të Zjarrvënies dhe provave të mbledhura gjatë hetimeve të fundit, megjithëse infrastruktura elektrike lidhet vetëm me një pjesë relativisht të vogël të numrit total të zjarreve, incidentet e shkaktuara prej saj kanë tendencë të jenë shumë më shkatërruese.
Kjo lidhet edhe me kushtet në të cilat shpërthejnë zjarret. Shkëndijat nga linjat elektrike mund të shfaqen gjatë erërave të forta dhe periudhave me kërkesë të lartë për energji, ndërsa një pjesë e rrjetit kalon në zona të largëta dhe me bimësi të dendur, ku ndërhyrja e zjarrfikësve është më e vështirë.
Sipas njësisë greke për hetimin e zjarrvënieve, zjarret e lidhura me rrjetin elektrik përbëjnë rreth 75% të sipërfaqes së djegur në Greqi gjatë këtij viti.
Edhe dy zjarre vdekjeprurëse të regjistruara në fund të korrikut, një në Atikën perëndimore dhe tjetri në ishullin e Kretës, janë lidhur paraprakisht nga hetimet e zjarrfikësve me infrastrukturën elektrike. Dy zjarret dogjën së bashku më shumë se 36 mijë hektarë dhe shkaktuan katër viktima.
Elias Tziritis, koordinator për çështjet e zjarreve në WWF Greece, tha se problemi ishte evidentuar edhe gjatë vitit të kaluar.
“Gjashtë nga dhjetë zjarret e mëdha dhe 55% e sipërfaqes së djegur në vitin 2025 u shkaktuan nga rrjeti elektrik”, deklaroi ai.
Sipas Tziritis, statistikisht shumica e zjarreve mund të mos kenë si origjinë rrjetin elektrik, por ato që lidhen me të janë ndër zjarret që shkaktojnë dëmet më të mëdha.
Shkaqet teknike mund të jenë të ndryshme. Linjat elektrike të liruara ose të varura, kontakti i bimësisë me kabllot, grumbullimi i pluhurit në pajisjet e transmetimit dhe defekte të tjera mund të krijojnë shkëndija. Rreziku shtohet gjatë erërave të forta dhe në periudhat kur konsumi i energjisë është i lartë.
Një pjesë e konsiderueshme e rrjetit elektrik grek është ndërtuar dekada më parë dhe vazhdon të jetë mbi tokë, përfshirë në zona pyjore me rrezik të lartë zjarri dhe në rajone rurale gjithnjë e më pak të populluara.
Në vitet 1960, Greqia zgjodhi zhvillimin e një rrjeti ajror si një mënyrë më ekonomike për të shtrirë furnizimin me energji elektrike në të gjithë territorin. Investimet u kufizuan më tej gjatë krizës së gjatë financiare që nisi në vitin 2009.
Kritikët argumentojnë se autoritetet greke kanë vepruar shumë ngadalë për vendosjen e linjave të shpërndarjes nën tokë dhe përshtatjen e rrjetit me kushtet e reja të rrezikut nga zjarret.
Christos Kalogeropoulos, ish-drejtues i Drejtorisë për Hetimin e Krimeve të Zjarrvënies dhe ish-gjeneral-lejtnant i Shërbimit Zjarrfikës, tha se problemi ishte ngritur prej vitesh.
“Ne e ngritëm këtë çështje vite më parë, duke kërkuar që të bëhej urgjentisht diçka me rrjetin elektrik. Kemi kërkuar vendosjen urgjente të kabllove nën tokë”, tha ai.
Megjithatë, operatori grek i shpërndarjes së energjisë elektrike, HEDNO, kundërshton pretendimet se rrjeti është një shkak kryesor i zjarreve.
Sipas kompanisë, vetëm rreth 1% e incidenteve të zjarreve të regjistruara gjatë vitit 2025 iu atribuuan rrjetit elektrik. HEDNO thekson gjithashtu se ekipet e saj janë angazhuar në zonat e prekura për të mbështetur shërbimet e emergjencës dhe për të rikthyer furnizimin me energji.
Kompania ka kundërshtuar atë që e konsideron fajësim automatik të saj sa herë shpërthen një zjarr, duke argumentuar se një qasje e tillë krijon përshtypje të gabuara dhe mund të shmangë vëmendjen nga përgjegjësi të tjera lokale.
Hetimet, megjithatë, kanë sjellë edhe masa ndaj personave përgjegjës për menaxhimin e rrjetit. Pas zjarrit në Kretë, autoritetet arrestuan dy drejtues të operimit dhe mirëmbajtjes së rrjetit të HEDNO-s, të cilët më pas u lanë të lirë.
Në Viotia, ku një zjarr i fundit të korrikut u përhap drejt Atikës perëndimore, hetuesit dyshojnë se shkëndijat mund të kenë ardhur nga pajisjet e një parku privat me turbina ere. Një kryetar bashkie, një kontraktor dhe pronari i një kompanie u morën në paraburgim në lidhje me çështjen.
Ministri grek i Energjisë, Stavros Papastavrou, ka deklaruar se qeveria synon të forcojë rregullat për projektet private të energjisë. Ekspertët paralajmërojnë, megjithatë, se përqendrimi vetëm te operatorët privatë mund të lërë në hije problemet më të gjera të rrjetit publik të vjetëruar.
Një prej zgjidhjeve të diskutuara është kalimi i një pjese më të madhe të linjave elektrike nën tokë. Por procesi kërkon investime shumë të mëdha dhe kohë.
Paleologos Paleologou, profesor i asociuar për mbrojtjen e pyjeve në Universitetin Bujqësor të Athinës, argumenton se kërkuesit duhet të kenë akses në të dhëna të detajuara mbi vendndodhjen e linjave dhe shtyllave elektrike, në mënyrë që të identifikohen zonat ku rrjeti është më i cenueshëm.
Sipas tij, për shkak të buxheteve të kufizuara, investimet duhet të përqendrohen fillimisht në zonat ku rreziku është më i lartë.
Qeveria greke po përdor aktualisht fonde nga Mekanizmi i Rimëkëmbjes dhe Reziliencës së Bashkimit Evropian për financimin e vendosjes së kabllove nën tokë.
Sipas të dhënave të qeverisë, pjesa e rrjetit të shpërndarjes që ndodhet nën tokë është rritur nga rreth 9% në vitin 2021 në afërsisht 14% aktualisht.
Alexandra Sdoukou, zëdhënëse e partisë qeverisëse Demokracia e Re, tha se vendosja nën tokë e të gjithë rrjetit 120 mijë kilometra të gjatë të tensionit të mesëm do të kushtonte rreth 35 miliardë euro. Për këtë arsye, autoritetet synojnë t’u japin përparësi zonave me rrezikun më të lartë.
Opozita dhe organizatat e ndryshme kritikojnë ndërkohë qeverinë se ka vepruar me ritme të ngadalta, nuk ka garantuar mirëmbajtjen e duhur të rrjetit dhe ka hequr disa projekte për parandalimin e zjarreve nga financimet evropiane të rimëkëmbjes.
Çështja mund të ketë edhe pasoja ligjore dhe financiare. Numri i proceseve gjyqësore në Greqi që lidhen me zjarret e dyshuara se janë shkaktuar nga rrjeti elektrik u rrit nga 369 në 681 gjatë vitit 2024.
Një prej rasteve të pakta që ka përfunduar me një vendim përfundimtar kundër HEDNO-s lidhet me zjarrin e vitit 2015 në Neapoli të Lakonisë, ku u shkatërruan banesa dhe sipërfaqe të mëdha pyjore e bujqësore.
Rreth 90 persona të prekur nga ai zjarr po kërkojnë tashmë kompensim, ndërsa debati mbi përgjegjësinë e rrjetit elektrik pritet të intensifikohet, teksa Greqia përballet me sezone zjarresh gjithnjë e më të rënda.
