Rumania zgjodhi një centrist të moderuar si president në një surprizë të madhe, pas javësh kur votuesit dukeshin të prirur të nxisnin një tjetër populist të djathtë ekstrem për të udhëhequr një vend të madh evropian.
Pavarësisht se doli i dyti me distancë të largët në raundin e parë dy javë më parë, kryebashkiaku i butë i Bukureshtit, Nicușor Dan, fitoi një avantazh vendimtar prej 8 pikësh ndaj rivalit të tij, George Simion, i cili nuk tregoi shenja se ishte i gatshëm të pranonte humbjen.
Me 98 përqind të qendrave të votimit të numëruara deri në orën 23:55 të së dielës, sipas orës lokale, Dan kishte fituar 54 përqind kundrejt 46 përqind për Simion. Pjesëmarrja ishte 65 përqind, më e larta që nga viti 1996.
“Zgjedhjet kanë të bëjnë me komunitetet — dhe në zgjedhjet e sotme fitoi një komunitet rumunësh që duan një ndryshim të thellë në Rumani,” tha Dan. “Është një moment shprese.”
“Kjo është fitorja juaj,” u tha Dan mbështetësve. “Është fitorja e mijëra e mijëra njerëzve që bënë fushatë […] të cilët besonin se Rumania mund të ndryshojë në drejtimin e duhur.”
Kur rezultatet e sondazheve të daljes u përhapën në turmë, duke parashikuar triumfin e Danit, tifozët e tij bërtitën dhe duartrokitën, dhe filluan të brohorisnin: “Nicușor! Nicușor!”
Dan, 55 vjeç, ka pamjen e një akademiku dhe ishte një matematikan i talentuar para se të hynte në politikë. Duke qëndruar si i pavarur, stili i tij i butë nuk mund të ishte më i ndryshëm nga nacionalizmi bombastik i Simionit, kundërshtarit të tij 38-vjeçar nga partia e djathtë ekstreme AUR, i cili është zotuar të ndalojë ndihmën për Ukrainën.
Ndërsa votimi ishte ende duke u zhvilluar, Simion filloi të vinte në dyshim legjitimitetin e votimit — dhe madje ai pretendoi fitoren të dielën në mbrëmje, pavarësisht diferencës së qartë të sondazheve të daljes dhe rezultateve deri më tani që shkonin kundër tij.
«Unë jam presidenti i ri i Rumanisë», këmbënguli Simion në një postim në rrjetet sociale. Në deklaratën e tij të parë të drejtpërdrejtë pas mbylljes së qendrave të votimit, Simion pretendoi se partia e tij vlerëson se ai fitoi të paktën 400,000 vota më shumë se Dan.
Lufta për pushtet
Qasja e Simionit kujton refuzimin e Donald Trump për të pranuar humbjen pas zgjedhjeve të vitit 2020 në SHBA. Në orën 22:30, anëtarët e partisë së Simionit morën një mesazh që u thoshte atyre nëse “mashtrimi vazhdon, protestojnë” dhe propozonin një “protestë kombëtare” të hënën në mëngjes “nëse ata përpiqen të vjedhin fitoren e popullit rumun”, sipas mediave rumune.
Më herët të dielën, Simion pretendoi se kishte prova se 1.8 milion njerëz të vdekur ishin në regjistrat zgjedhorë, duke njoftuar se partia e tij do të kryente numërimin e vet “paralel” të votave për të audituar rezultatet zyrtare. Autoriteti i Përhershëm Zgjedhor i Rumanisë e hodhi poshtë pretendimin, duke thënë se nuk kishte marrë shembuj konkretë nga asnjë parti në lidhje me njerëz të vdekur që shfaqeshin në regjistra.
Simion ripostoi një mesazh në mediat sociale duke pretenduar se pacientët e moshuar të spitalit po kërcënoheshin me dëbim nga institucioni i tyre mjekësor nëse nuk votonin për Danin, dhe theksoi një mesazh mbarëkombëtar nga CEO rus i rrjetit social Telegram, duke pretenduar se Franca kishte kërkuar që platforma të heshtë zërat “konservatorë” në Rumani.
Nuk është menjëherë e qartë se sa larg do ta çojë Simion luftën e tij për pushtet, por nëse ai kërkon rinumërim votash dhe refuzon të pranojë, sapo të përfundojë numërimi zyrtar, Rumania mund të shkojë drejt trazirave të tjera.
Dan tha se njerëzit kanë të drejtë të protestojnë për sa kohë që nuk janë të dhunshëm, pas pyetjeve rreth Simion që mund të mos e pranojë humbjen. “Do të ketë një përpjekje për të bindur njerëzit se kjo është demokraci”, tha Dan për stacionin televiziv Digi24 në një intervistë, ndërsa kanali e quajti presidencën për të.
Zgjedhjet e kësaj fundjave vijnë pas një krize kushtetuese që përfshiu demokracinë rumune dhjetorin e kaluar. Mes paralajmërimeve për ndërhyrje të huaja – të dyshuara se vinin nga Rusia – Gjykata Kushtetuese e Rumanisë anuloi përpjekjen e parë për të mbajtur këto zgjedhje presidenciale. Kandidati i papritur në atë kohë, ultranacionalisti Călin Georgescu, ishte simpatizant me Moskën dhe skeptik ndaj NATO-s dhe armatosjes së Ukrainës.
Ky vendim gjykate shkaktoi zemërim në Rumani dhe zhgënjeu edhe votuesit që nuk e mbështetën Georgescu-n. Gjatë fushatës së tij, Simion e ka përqafuar Georgescu-n, i cili është nën hetim, dhe premtoi ta bëjë kryeministër nëse fiton.
Në fund, një shumicë e qartë rumunësh e hodhën poshtë Simion-in, Georgescu-n dhe axhendën e tyre ultranacionaliste.
‘Unitet dhe respekt’
Dan tha se planifikon të fillojë të bisedojë me katër partitë pro-perëndimore në parlamentin rumun dhe përfaqësuesit e partive të pakicave etnike, për të formuar një koalicion shumicë. Ai parashikoi se bisedimet do të zgjasin disa javë.
Ndërsa turmat që mbushnin rrugët e Bukureshtit u rritën, një Dan i buzëqeshur u mbështoll mes turmës drejt selisë së tij të fushatës në një hotel aty pranë nga një falangë mbrojtëse xhandarësh. Gazetarë dhe ekipe televizive që mbanin kamera dhe drita të ndritshme televizive e ndoqën nga pas, ndërsa mijëra mbështetës tundnin dhe brohorisnin emrin e tij, duke valëvitur flamuj rumunë dhe evropianë.
Alina Hrițcu, një mësuese, tha se ishte e lumtur që Dan ishte gati të fitonte sepse djali i saj më i madh do të ishte në gjendje të kthehej në Rumani për studimet e tij.
«Fitorja e Nicușor Dan do të thotë se ka ende shpresë», tha ajo. «Djali ynë planifikonte të shkonte në Irlandë nga Holanda në vend që të kthehej në shtëpi në Rumani pasi pa rezultatet e raundit të parë. Tani ai do të kthehet këtu dhe do të vazhdojë studimet e tij me një diplomë masteri».
Burri i saj, Alin, shtoi se Dani kishte vërtetuar se “ka vlera që i ruajti gjatë gjithë kohës, pavarësisht sulmeve të ndyra nga të gjitha anët”.
Cosmin Rares Şirenate, 21 vjeç, student i shkencave politike në turmën jashtë selisë së Danit, tha: “Është një gëzim i madh për mua që ai fitoi sepse kam parë një përçarje dhe sulme të mëdha gjatë javëve të fundit, dhe ishte e shëmtuar – sulme kundër fëmijëve të tij dhe marrëdhënies së tij. Shpresoj që ai të krijojë një Rumani në të cilën ne e pranojmë njëri-tjetrin dhe ka ekuilibër dhe mirëkuptim.”
Një tjetër studente, Ana Petrişor, 21 vjeç, tha: “Nuk mendoj se ai mund të bëjë mrekulli, por për sa kohë që është i përkushtuar ndaj unitetit dhe respektit, kjo është e gjitha që ka rëndësi.”/Politico
