Kompania franceze Mistral AI është shndërruar brenda vetëm tre vitesh në një prej projekteve më të rëndësishme teknologjike të Europës, ndërsa ngritja e saj është mbështetur fuqishëm nga Presidenti francez Emmanuel Macron dhe institucionet shtetërore të Francës.
Një investigim i POLITICO, i bazuar në biseda me rreth një duzinë zyrtarësh publikë dhe përfaqësuesish të ekosistemit teknologjik francez, tregon se marrëdhënia e afërt e Mistral me Macron ka luajtur një rol të rëndësishëm në sigurimin e mbështetjes së shtetit dhe në hapjen e dyerve drejt kompanive më të mëdha globale të inteligjencës artificiale.
Një nga shembujt më të dukshëm u regjistrua më 11 qershor 2025, kur drejtuesi i Mistral, Arthur Mensch, doli në skenë së bashku me CEO-n e Nvidia, Jensen Huang, për të prezantuar një partneritet për zhvillimin e infrastrukturës së inteligjencës artificiale në Europë.
“Presidenti juaj ka punuar shumë për ju”, i tha Huang drejtuesit të Mistral, ndërsa Macron ndodhej pranë tyre.
Sipas drejtuesit të Nvidia, ai i kishte thënë Macron se Mistral kishte nevojë për mbështetjen e kompanive më të mëdha franceze. Përgjigjja e Presidentit kishte qenë: “Cilat? Më lër t’i telefonoj!”.
Kur marrëveshja u bë zyrtare, BNP Paribas, Orange, SNCF dhe Thales kishin shprehur interes për partneritetin, duke i dhënë Mistral një shtysë të rëndësishme në garën globale për fuqinë kompjuterike të nevojshme për AI.
Kompania ka marrë tashmë një tjetër shtysë të madhe financiare. Të martën Mistral njoftoi një raund të ri financimi prej 3 miliardë eurosh, ku përfshihen investime nga Bashkimi Europian dhe gjiganti koreano-jugor Samsung. Marrëveshja e çon vlerësimin e kompanisë në më shumë se 21 miliardë euro.
Edhe pse kjo mbetet shumë më poshtë vlerësimeve të rivalëve amerikanë OpenAI dhe Anthropic, Mistral është pozicionuar si një prej aktorëve kryesorë europianë në garën globale të inteligjencës artificiale.
Kompania u themelua në vitin 2023 nga Arthur Mensch, Guillaume Lample dhe Timothée Lacroix, tre studiues me eksperiencë në laboratorët amerikanë të teknologjisë. Mensch kishte punuar në Google DeepMind, ndërsa Lample dhe Lacroix në Facebook AI.
Që në fillim, strategjia e tyre ishte ndërtimi i një modeli të madh gjuhësor që mund të konkurronte me kompanitë amerikane dhe njëkohësisht vendosja e sovranitetit teknologjik europian në qendër të projektit.
Një prej investitorëve të parë ishte Bpifrance, banka publike franceze e investimeve. Raundi fillestar i financimit arriti në një rekord prej 105 milionë eurosh për një startup francez.
Në ngritjen e Mistral luajtën rol edhe figura të rëndësishme të biznesit dhe teknologjisë franceze, përfshirë miliarderin e telekomunikacionit Xavier Niel dhe bashkëthemeluesit e kompanisë së sigurimeve Alan, Jean-Charles Samuelian-Werve dhe Charles Gorintin.
Një tjetër figurë kyçe ishte Cédric O, ish-sekretar francez i Shtetit për Çështjet Dixhitale dhe mbështetës i hershëm i Macron. Ai u angazhua në Bruksel gjatë negociatave për Aktin Europian të Inteligjencës Artificiale, duke argumentuar kundër rregullave që mund të pengonin zhvillimin e kompanive europiane të AI.
Aktiviteti i tij shkaktoi edhe polemika. Disa ligjvënës ngritën pikëpyetje për konflikt të mundshëm interesi, ndërsa ish-Komisioneri Europian Thierry Breton deklaroi në atë kohë se Mistral po mbronte interesat e veta të biznesit dhe jo domosdoshmërisht interesin e përgjithshëm.
Marrëdhënia e Mistral me shtetin francez u forcua më tej gjatë viteve të ardhshme. Mensch u përfshi në një komitet ekspertësh të krijuar për hartimin e strategjisë franceze për inteligjencën artificiale, së bashku me emra të njohur si Yann LeCun dhe Philippe Aghion.
Në vitin 2024, Mistral prezantoi “Le Chat”, rivalin europian të ChatGPT. Në të njëjtën kohë, megjithatë, u shtuan dyshimet nëse Europa mund të përballonte financiarisht garën me kompanitë amerikane dhe kineze.
Në vitin 2025, raportimet për bisedime të mundshme mes Mistral dhe Apple shkaktuan shqetësim në nivelet më të larta të shtetit francez. Sipas POLITICO, ambasada franceze në SHBA dhe Pallati Élysée kërkuan sqarime nga kompania për mundësinë e një marrëveshjeje. Mistral i siguroi se nuk kishte pasur diskutime “në nivelin më të lartë”.
Më pas kompania iu drejtua një partneri europian. Gjiganti holandez i teknologjisë së çipave ASML investoi 1.3 miliardë euro në Mistral në shtator 2025, një marrëveshje që synonte të përshpejtonte zhvillimin industrial të AI dhe të mbante teknologjinë e kompanisë brenda Europës.
Mistral është integruar ndërkohë gjithnjë e më shumë edhe në administratën franceze. Pas një partneriteti me agjencinë kombëtare të punësimit, kompania siguroi një marrëveshje me Ministrinë franceze të Forcave të Armatosura për zhvillimin e inteligjencës artificiale në sektorin e mbrojtjes.
“Le Chat” është gjithashtu në proces përdorimi nga rreth 10 mijë nëpunës civilë francezë.
Macron ka ndihmuar gjithashtu në rritjen e profilit ndërkombëtar të Mensch, duke e përfshirë drejtuesin e Mistral në shumë prej udhëtimeve të tij presidenciale dhe në takime të nivelit të lartë, përfshirë G7.
Mensch ka përdorur këto platforma për të promovuar një model europian të inteligjencës artificiale, të bazuar në sovranitet teknologjik dhe më pak të varur nga kompanitë amerikane dhe kineze.
Por për Mistral po afrohet një sfidë e re. Mandati i dytë i Macron përfundon vitin e ardhshëm dhe zgjedhjet presidenciale franceze ngrenë pikëpyetje për marrëdhënien që kompania do të ndërtojë me udhëheqjen e ardhshme të vendit.
Gabriel Attal, ish-kryeministër dhe kandidat presidencial i kampit centrist të Macron, ka vendosur inteligjencën artificiale në qendër të platformës së tij dhe ka promovuar publikisht lidhjet me Mistral. Edhe rivali i tij centrist Édouard Philippe pritet të vazhdojë mbështetjen për kompaninë.
Mistral nuk është lidhur publikisht me Tubimin Kombëtar të Marine Le Pen, por edhe kjo forcë e konsideron kompaninë një aset të sovranitetit francez. Në të majtë, partitë kanë mbështetur gjithashtu idenë e një inteligjence artificiale sovrane europiane.
Megjithatë, kompania mbetet e varur nga financimet dhe partneritetet ndërkombëtare. Mistral bashkëpunon me gjigantë amerikanë si Amazon, Nvidia dhe Microsoft, ndërsa investimi i ASML ka zhvendosur një pjesë të ndikimit mbi kompaninë drejt Holandës.
Kjo krijon një debat më të gjerë mbi atë se sa “francez” ose europian mund të mbetet një kampion i AI-së që ka nevojë për investime masive globale.
Sipas Bruno Bonnell, biznesmen francez që drejton programin publik të investimeve “France 2030”, ideja se Franca ose edhe Europa mund të financojnë të vetme qindra miliardë eurot që kërkon infrastruktura e inteligjencës artificiale nuk është realiste.
Për Mistral, sfida tashmë është e dyfishtë: të vazhdojë të konkurrojë me kompanitë shumë më të mëdha amerikane dhe kineze, ndërsa përgatitet për një Francë pas Macron, Presidenti që ka qenë një prej mbështetësve më të fuqishëm politikë të ngritjes së saj.
