Bashkimi Europian dhe Kanadaja kanë rënë dakord të ndërtojnë marrëdhënien më të ngushtë të mundshme, por muajt e ardhshëm do të përcaktojnë përmbajtjen e këtij partneriteti dhe nëse Otava mund të bëhet “anëtarja e parë e asociuar” e bllokut.
Samiti i zhvilluar javën e kaluar në Montreal nxori në pah nevojën për bashkëpunim më të thellë në tregti, teknologji, energji dhe siguri. Megjithëse të dyja palët theksojnë se afrimi nuk drejtohet kundër ndonjë vendi, ai synon edhe uljen e varësive strategjike nga Shtetet e Bashkuara dhe Kina.
Në një intervistë për POLITICO pas samitit, kryeministri kanadez Mark Carney tha se partneriteti nuk duhet të përshtatet sipas reagimeve të fuqive të tjera.
“Nuk po përshtatemi në varësi të asaj që mund të mendojnë SHBA-ja, Kina apo Rusia”, deklaroi ai. Sipas Carney-t, qëllimi është që Kanadaja dhe BE-ja të përballojnë më mirë goditjet ekonomike dhe të pengojnë shfrytëzimin e varësive të tyre kritike.
Marrëveshje konkrete, status ende i papërcaktuar
Pavarësisht debatit për emërtimin e marrëdhënies së re, samiti prodhoi marrëveshje dhe plane pune në disa fusha.
Në Montreal u nënshkruan një marrëveshje për tregtinë digjitale dhe një tjetër për konkurrencën. Palët ranë dakord edhe për pjesëmarrjen e Kanadasë në partneritetin europian për informatikën me performancë të lartë, si dhe për një kuadër të ri bashkëpunimi mes Frontex-it dhe Agjencisë Kanadeze të Shërbimeve Kufitare.
Otava shprehu gjithashtu synimin për t’iu bashkuar instrumentit të BE-së për kredinë mbështetëse ndaj Ukrainës.
Në fushën e energjisë dhe lëndëve të para kritike, parashikohet një studim fizibiliteti për eksportet afatgjata të gazit natyror të lëngshëm kanadez drejt Europës. Do të shqyrtohen edhe mundësitë për krijimin e rezervave të përbashkëta të burimeve strategjike.
Bashkëpunimi përfshin gjithashtu kabllot nënujore, inteligjencën artificiale, kërkimin shkencor, lidhjet financiare, sigurinë në Arktik dhe reagimin ndaj fatkeqësive. Ndërkohë, do të nisin bisedimet për pjesëmarrje më të gjerë të Kanadasë në programin europian të arsimit dhe rinisë Erasmus+.
“Aleanca për të Ardhmen” dhe pengesat tregtare
Samiti shënoi nisjen e “Aleancës për të Ardhmen”, një partneritet që mund të zgjerohet më vonë me Japoninë, Korenë e Jugut dhe Australinë.
Nisma synon forcimin e zinxhirëve të furnizimit dhe koordinimin e politikave të sigurisë ekonomike. Një objektiv është që masat tregtare të marra në përgjigje të mbikapacitetit prodhues kinez dhe tarifave amerikane të mos dëmtojnë partnerët mes tyre.
Megjithatë, interesat industrialë mund ta vështirësojnë këtë koordinim. Kanadaja po promovon politikën “Buy Canadian”, ndërsa BE-ja po diskuton rregullat “Made in Europe”, të cilat favorizojnë furnizuesit vendas.
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, tha në Montreal se Brukseli synon të sigurojë që Kanadaja të mos penalizohet nga projektligji europian për përshpejtimin industrial. Nga ana kanadeze priten garanci të ngjashme për bizneset europiane.
Të dyja palët kërkojnë njëkohësisht që marrëveshjet e tyre të respektojnë rregullat e Organizatës Botërore të Tregtisë.
Gjermania kundërshton termin “anëtare e asociuar”
Pengesa kryesore politike lidhet me kuptimin dhe pasojat e statusit të propozuar nga von der Leyen në shtator.
Sipas POLITICO-s, Gjermania kundërshtoi përfshirjen e emërtimit “anëtare e asociuar” në deklaratën e përbashkët, duke argumentuar se koncepti është ende i paqartë. Edhe disa kryeqytete të tjera europiane kërkojnë të dinë çfarë do të përfshinte marrëveshja përpara se të angazhohen plotësisht.
Carney e cilësoi kundërshtimin gjerman si një çështje të brendshme europiane. Megjithatë, debati tregon se një mirëkuptim mes qeverisë kanadeze dhe Komisionit Europian duhet të marrë parasysh edhe qëndrimet e 27 shteteve anëtare.
Në mars parashikohet një takim mes Komisionit Europian dhe qeverisë kanadeze për të vlerësuar përparimin. Ky takim pritet të qartësojë se sa larg mund të shkojë partneriteti, përpara samitit të ardhshëm BE–Kanada në Bruksel gjatë vitit 2027.
Zgjedhjet europiane, një tjetër provë për partneritetin
Negociatat do të zhvillohen ndërsa BE-ja përballet me diskutimet për buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar dhe me zgjedhje të rëndësishme në disa vende, përfshirë Francën, Spanjën, Italinë dhe Poloninë.
I pyetur për mundësinë e ndryshimeve politike në Europë, përfshirë një fitore të Marine Le Pen në Francë, Carney tha se do të bashkëpunojë me drejtuesit që zgjedhin qytetarët.
“Përgjegjësia ime është të punoj në interesin më të mirë të Kanadasë”, u shpreh ai, duke shtuar se bashkëpunimi dhe pajtimi për çdo çështje janë dy gjëra të ndryshme.
Muajt e ardhshëm do të tregojnë nëse ambicia e shpallur në Montreal mund të kthehet në një marrëveshje me përmbajtje të qartë dhe mbështetje politike nga të dyja anët e Atlantikut.
