Franca, Italia dhe Spanja janë mes 10 vendeve anëtare të Bashkimit Evropian që po kundërshtojnë planin e Komisionit Evropian për të lidhur disbursimin e fondeve evropiane me zbatimin e reformave nga shtetet anëtare në kuadër të buxhetit afatgjatë të BE-së për periudhën 2028-2034.

Sipas POLITICO, kundërshtimi u shpreh gjatë një mbledhjeje të ambasadorëve të vendeve të BE-së, duke hapur një tjetër front mosmarrëveshjesh në negociatat për buxhetin e ardhshëm të bllokut, i cili arrin vlerën e afro 2 trilionë eurove.

Sipas propozimit të Komisionit Evropian, vendet anëtare do të duhet të zbatojnë një sërë reformash, përfshirë masa politikisht të ndjeshme si rritja e moshës së pensionit, për të përfituar pagesat nga fondet evropiane.

Përveç Francës, Italisë dhe Spanjës, kundër modelit janë shprehur edhe vende përfituese të fondeve të BE-së si Polonia, Hungaria dhe Malta.

Kritikët argumentojnë se ky mekanizëm do t’u japë më shumë pushtet qeverive qendrore në dëm të rajoneve dhe mund të çojë në imponimin e reformave që nuk gëzojnë mbështetje politike në nivel kombëtar.

“Nuk duam që rekomandimet e Komisionit të kthehen në detyrime”, deklaroi një diplomat evropian, i cituar nga POLITICO.

Në anën tjetër, Holanda mbështeti propozimin gjatë diskutimeve, ndërsa vende të tjera me linjë fiskale konservatore, si Suedia dhe Danimarka, argumentojnë se kushtëzimi i fondeve me reformat do të ndihmonte vendet më pak të zhvilluara të bëhen më efikase ekonomikisht.

Megjithatë, diplomatë nga kampi kundërshtar pretendojnë se synimi real i këtyre vendeve është ngadalësimi i pagesave drejt rajoneve më pak të pasura të Bashkimit Evropian.

Modeli i propozuar bazohet në përvojën e Fondit të Rimëkëmbjes dhe Rezistencës (RRF), i krijuar pas pandemisë së COVID-19, ku disbursimi i fondeve u kushtëzua me zbatimin e reformave në fusha si drejtësia dhe pensionet.

Komisioni Evropian e ka cilësuar këtë mekanizëm si të suksesshëm, duke argumentuar se ai detyroi vendet të zbatonin reforma që më parë ishin shtyrë për vite me radhë.

Megjithatë, shumë shtete anëtare ankohen se ky sistem ka shkaktuar vonesa të mëdha në disbursimin e fondeve dhe ka krijuar probleme me përgjegjshmërinë institucionale.

Një nga kundërshtarët më të fortë të modelit është Luksemburgu. Ministri i Jashtëm Xavier Bettel paralajmëroi se kushtëzimi i fondeve me zbatimin e rekomandimeve të Semestrit Evropian mund të ushqejë populizmin.

“Nëse fondet evropiane do të varen nga zbatimi i rekomandimeve të Semestrit Evropian, atëherë do të bëni fushatën më të mirë të mundshme për populizmin”, deklaroi ai në një takim ministror në qershor.

Edhe Belgjika ka shprehur rezerva, duke argumentuar se modeli nuk përshtatet me strukturën e saj federale, ku rajonet kanë rol të rëndësishëm në administrimin e fondeve evropiane.

Sipas diplomatëve të përfshirë në negociata, disa liderë evropianë pritet ta kundërshtojnë sërish propozimin në samitet që do të zhvillohen pas pushimeve verore, ndërsa Bashkimi Evropian synon të arrijë një marrëveshje për buxhetin e ri përpara fillimit të vitit 2027, kur zgjedhjet në Francë, Itali, Poloni dhe Spanjë mund ta bëjnë procesin edhe më të vështirë.