COP31 në Turqi, negociatat drejt dështimit? Përplasje për karburantet fosile dhe financimin e vendeve të varfra

21 Nov 2026 • 15:51
Shpërndaje:

Negociatat në Konferencën e Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike, COP31, po përballen me mosmarrëveshje të thella, ndërsa përfaqësuesit e rreth 200 vendeve po përpiqen të arrijnë një marrëveshje përfundimtare pas dy javësh diskutimesh intensive në Turqi. Çështjet më të debatueshme mbeten largimi gradual nga karburantet fosile, financimi i vendeve në zhvillim dhe angazhimet konkrete për kufizimin e ngrohjes globale.

Bisedimet kanë vijuar edhe këtë të shtunë, pavarësisht se konferenca po i afrohet përfundimit dhe një pjesë e delegacioneve po përgatiten të largohen. Përpjekjet për të gjetur një kompromis janë vështirësuar pas publikimit të versionit të fundit të projektmarrëveshjes, nga i cili janë hequr të gjitha referencat për karburantet fosile.

Ky ndryshim ka shkaktuar reagime të forta nga disa shtete, veçanërisht nga vendet që kërkojnë angazhime më të qarta për reduktimin e përdorimit të naftës, gazit dhe qymyrit, të cilat janë ndër burimet kryesore të emetimeve të gazeve serrë.

Reklamë Ola

Australia, e cila po drejton negociatat, po punon për hartimin e një versioni të tretë të projektmarrëveshjes, me synimin për të afruar qëndrimet e palëve dhe për të shmangur përfundimin e konferencës pa një rezultat të përbashkët.

Një nga pikat më të ndjeshme është mënyra se si vendet duhet të angazhohen për largimin gradual nga karburantet fosile. Në një version të mëparshëm të dokumentit ishte përfshirë një propozim për përshpejtimin e këtij procesi, por formulimi është hequr nga projektteksti i dytë.

Reklamë InterMedika

Vendimi ka nxjerrë në pah ndasitë mes shteteve që mbështesin një kalim më të shpejtë drejt energjisë së pastër dhe atyre që kërkojnë më shumë fleksibilitet për shkak të varësisë së ekonomive të tyre nga prodhimi apo konsumi i karburanteve fosile.

Bashkimi Europian ka shprehur shqetësimin se mungesa e një angazhimi të qartë për reduktimin e përdorimit të naftës, gazit dhe qymyrit mund të dobësojë ndjeshëm rezultatin e konferencës. Përfaqësuesit europianë paralajmëruan se COP31 rrezikon të shndërrohet në një samit të karburanteve fosile, në vend që të shënojë përparim në luftën kundër ndryshimeve klimatike.

Ndërkohë, 12 vende, mes tyre Franca, Panamaja dhe Ishujt Solomon, kanë kërkuar që marrëveshja përfundimtare të përmbajë një angazhim të qartë për kalimin drejt burimeve alternative të energjisë.

Sipas këtyre vendeve, një dokument që nuk përcakton drejtimin e tranzicionit energjetik do të ishte i pamjaftueshëm për të përballuar sfidat e ngrohjes globale dhe për të përmbushur objektivat ndërkombëtare për klimën.

Përveç largimit nga karburantet fosile, në tryezën e negociatave është diskutuar edhe një propozim për elektrifikimin e ekonomisë globale.

Nisma synon rritjen e përdorimit të energjisë elektrike në sektorë që aktualisht varen nga nafta dhe gazi, duke përfshirë transportin dhe sistemet e ngrohjes.

Në praktikë, kjo do të nënkuptonte zëvendësimin gradual të automjeteve me motorë me djegie të brendshme me automjete elektrike, si dhe përdorimin më të gjerë të sistemeve elektrike të ngrohjes në vend të pajisjeve që funksionojnë me gaz.

Objektivi i propozuar parashikon që deri në vitin 2035, energjia elektrike të përbëjë 35% të konsumit përfundimtar të energjisë në nivel botëror.

Megjithatë, edhe ky propozim ka shkaktuar debate, pasi dokumenti nuk përcakton në mënyrë të qartë se nga cilat burime duhet të prodhohet energjia elektrike shtesë.

Kjo lë të hapur mundësinë që rritja e elektrifikimit të mbështetet jo vetëm te burimet e rinovueshme, si energjia diellore dhe ajo e erës, por edhe te prodhimi i energjisë nga qymyri dhe gazi.

Për këtë arsye, disa vende po kërkojnë që objektivi i elektrifikimit të lidhet shprehimisht me zhvillimin e energjisë së pastër, në mënyrë që kalimi drejt përdorimit më të madh të energjisë elektrike të shoqërohet me reduktim real të emetimeve.

Një tjetër pengesë serioze në negociata është financimi klimatik për vendet në zhvillim, të cilat kërkojnë mbështetje më të madhe nga ekonomitë e pasura për t’u përballur me pasojat e ndryshimeve klimatike.

Nga versioni i fundit i projektmarrëveshjes është hequr një objektiv financiar prej 120 miliardë dollarësh për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike, duke shkaktuar pakënaqësi mes vendeve më të cenueshme.

Këto fonde konsiderohen të rëndësishme për financimin e masave mbrojtëse ndaj përmbytjeve, thatësirave, temperaturave ekstreme dhe fenomeneve të tjera klimatike që po ndikojnë gjithnjë e më shumë në ekonomitë dhe jetën e komuniteteve.

Vendet në zhvillim argumentojnë se përballen me pasoja të rënda të ngrohjes globale, megjithëse historikisht kanë kontribuar më pak në emetimet që kanë shkaktuar krizën klimatike.

Për këtë arsye, ato kërkojnë që shtetet e industrializuara të marrin përgjegjësi më të mëdha financiare dhe të garantojnë fonde të qëndrueshme për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike.

Ministrja e Mjedisit e Ganës, Zanetor Agyeman-Rawlings, shprehu pakënaqësinë ndaj mënyrës se si po trajtohen kërkesat e vendeve në zhvillim.

“Ne nuk kemi ardhur këtu për të lypur”, deklaroi ajo, duke theksuar nevojën për një qasje më të drejtë ndaj financimit klimatik.

Përplasjet mbi financimin pasqyrojnë një nga problemet më të mëdha të negociatave ndërkombëtare për klimën: ndarjen e përgjegjësive dhe kostove të tranzicionit energjetik mes vendeve të pasura dhe atyre që kanë më pak burime ekonomike.

Ndërkohë, delegacionet nuk kanë arritur ende një konsensus as për mënyrën se si do të trajtohen raportet e ardhshme shkencore mbi klimën dhe angazhimet që lidhen me kufizimin e rritjes së temperaturës globale në 1,5 gradë Celsius mbi nivelet paraindustriale.

Ky objektiv përbën një nga shtyllat kryesore të Marrëveshjes së Parisit, e cila synon të kufizojë rritjen e temperaturës globale dhe të zvogëlojë rreziqet që lidhen me ndryshimet klimatike.

Mungesa e një marrëveshjeje për formulimet përkatëse tregon se vendet vijojnë të kenë qëndrime të ndryshme mbi ritmin e reduktimit të emetimeve dhe detyrimet që duhet të marrin përsipër.

Me afrimin e përfundimit të konferencës, presioni mbi negociatorët është rritur, ndërsa hartimi i një projektmarrëveshjeje të tretë shihet si përpjekja e radhës për të shmangur një rezultat pa angazhime të qarta.

Megjithatë, mbetet e paqartë nëse palët do të arrijnë të kapërcejnë mosmarrëveshjet për karburantet fosile, financimin klimatik dhe objektivat e tranzicionit energjetik.

Rezultati i COP31 do të jetë i rëndësishëm për të përcaktuar nëse bashkësia ndërkombëtare mund të ndërmarrë hapa të përbashkët më ambiciozë për përballimin e ngrohjes globale, apo nëse ndasitë politike dhe ekonomike do të vazhdojnë të pengojnë përparimin e negociatave klimatike.