Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, ka propozuar një tjetër reduktim prej 44 miliardë eurosh në buxhetin afatgjatë të Bashkimit Evropian për periudhën 2028–2034, duke hapur një debat të ri mes vendeve anëtare mbi financimin e politikave të përbashkëta dhe burimet e ardhshme të të ardhurave të Unionit.
Propozimi i ri, i prezantuar të shtunën, parashikon për herë të parë shkurtime edhe në fondet e politikës së kohezionit, të cilat përdoren për të mbështetur zhvillimin ekonomik dhe social të rajoneve më pak të zhvilluara të BE-së.
Sipas dokumentit, financimi për kohezionin do të reduktohej me 8 miliardë euro krahasuar me propozimin e mëparshëm, ndërsa subvencionet për fermerët do të mbeteshin të pandryshuara.
Ky ndryshim përbën një goditje për një grup prej 17 vendesh të Evropës Lindore dhe Jugore, përfshirë Poloninë, Italinë dhe Spanjën, të cilat vetëm pak ditë më parë kishin kundërshtuar mundësinë e reduktimit të fondeve të kohezionit.
Megjithatë, propozimi është mirëpritur pjesërisht nga kancelari gjerman Friedrich Merz, i cili e konsideroi një hap fillestar, por kërkoi shkurtime të mëtejshme.
“Kjo është një përgjigje e përshtatshme ndaj sfidave me të cilat përballen shoqëritë tona dhe i jep Bashkimit Evropian kapacitetin e nevojshëm për të vepruar”, deklaroi Costa gjatë prezantimit të propozimit.
Presidenti i Këshillit Evropian po udhëheq negociatat për Kornizën Financiare Shumëvjeçare 2028–2034, e cila duhet të marrë miratimin e të gjitha qeverive të vendeve anëtare.
Shkurtimet e fundit, të përllogaritura me çmimet aktuale, bazohen në propozimin e paraqitur muajin e kaluar nga Irlanda, në cilësinë e saj si vend që mban presidencën e radhës të Këshillit të BE-së.
Në total, ndryshimet e propozuara deri tani e ulin buxhetin me rreth 204 miliardë euro, ose 10,2%, krahasuar me projektin fillestar të Komisionit Evropian, të prezantuar në korrik të vitit të kaluar.
Përplasjet mes vendeve anëtare lidhen kryesisht me madhësinë e buxhetit dhe mënyrën e shpërndarjes së fondeve. Një grup shtetesh, mes tyre Gjermania dhe vendet që mbështesin disiplinën fiskale, kërkojnë një buxhet më të kufizuar, me përparësi mbrojtjen dhe konkurrueshmërinë ekonomike.
Nga ana tjetër, vende të Evropës Jugore dhe Lindore kërkojnë ruajtjen e financimeve tradicionale të BE-së, veçanërisht për bujqësinë dhe zhvillimin rajonal.
Përveç reduktimit të fondeve të kohezionit, propozimi i Costës parashikon shkurtime prej 7 miliardë eurosh në ndihmën e jashtme dhe 20 miliardë eurosh në programet për konkurrueshmërinë.
Një kursim tjetër prej 10 miliardë eurosh do të realizohej përmes shtyrjes së shlyerjes së një pjese të borxhit të përbashkët të BE-së, të krijuar për financimin e rimëkëmbjes ekonomike pas pandemisë COVID-19. Pagesat për këtë borxh janë planifikuar të fillojnë në vitin 2028.
Ndërkohë, një nga zërat e paktë që do të përfitonte financim shtesë është fondi i rezervës për përballimin e krizave, i cili ishte reduktuar në propozimin e mëparshëm të Irlandës.
Rritja e këtij fondi shihet si një lëshim ndaj Komisionit Evropian, i cili kërkon më shumë fleksibilitet buxhetor për t’iu përgjigjur situatave të paparashikuara.
Një tjetër element i rëndësishëm i propozimit është vendosja e një takse të re ndaj kompanive të mëdha të teknologjisë, përfshirë gjigantë si Google dhe Meta.
Costa ka propozuar që taksa të zbatohet për kompanitë shumëkombëshe të teknologjisë që realizojnë xhiro vjetore mbi 750 milionë euro në nivel global dhe mbi 50 milionë euro brenda Bashkimit Evropian.
Masa do të përfshinte të ardhurat nga reklamat online, shërbimet e ndërmjetësimit digjital dhe aktivitetet ekonomike të lidhura me të dhënat e gjeneruara nga përdoruesit.
Sipas një zyrtari të BE-së, taksa e propozuar pritet të sigurojë rreth 5 miliardë euro të ardhura në vit për buxhetin evropian.
Propozimi shënon një ndryshim të rëndësishëm në qasjen e Brukselit ndaj kompanive amerikane të teknologjisë, pasi institucionet evropiane kanë hezituar më parë të vendosin masa të tilla për shkak të shqetësimeve mbi kundërpërgjigjet e mundshme tregtare nga Uashingtoni.
Sipas raportimit të POLITICO, zhvillimet e fundit politike në Shtetet e Bashkuara, përfshirë humbjet e republikanëve në zgjedhjet e mesmandatit, kanë krijuar një hapësirë të re për diskutimin e kësaj takse.
Taksa digjitale do të zëvendësonte propozimin e mëparshëm të Komisionit Evropian, të njohur si CORE, i cili parashikonte një kontribut financiar nga kompanitë me të ardhura vjetore mbi 100 milionë euro.
Shumica e qeverive të vendeve anëtare e kishin kundërshtuar mekanizmin CORE, me argumentin se ai mund të dëmtonte konkurrueshmërinë e bizneseve evropiane.
Në kuadër të reformës së burimeve të financimit, Costa synon që BE-ja të sigurojë rreth 60 miliardë euro të ardhura në vit përmes taksave të reja dhe ndryshimeve në mekanizmat ekzistues.
Ndër propozimet e tjera përfshihet rritja me 25 cent për kilogram e kontributeve që lidhen me mbetjet plastike të paricikluara dhe mbetjet elektronike, të cilat do të shkonin drejtpërdrejt në buxhetin e BE-së.
Gjithashtu, presidenti i Këshillit Evropian ka propozuar që pjesa e të ardhurave nga mekanizmi i taksimit të karbonit në importe që i kalon buxhetit të përbashkët të rritet nga 75% në 100%.
Dokumenti parashikon edhe shqyrtimin e mundësisë për vendosjen e tarifave ndaj kompanive të kriptomonedhave dhe ankandeve kombëtare të frekuencave të telekomunikacionit.
Një tjetër element është zbatimi gradual i taksave që lidhen me produktet e duhanit dhe kompanitë ndotëse në kuadër të Sistemit Evropian të Tregtimit të Emetimeve, për vendet që do të prekeshin më shumë nga këto masa.
Sipas Costës, burimet e reja të financimit do të ndihmonin në kufizimin e kontributeve që qeveritë kombëtare duhet të paguajnë në buxhetin e përbashkët.
“Me këtë propozim kemi arritur t’i afrohemi shumë nivelit aktual të kontributeve kombëtare”, deklaroi ai.
Megjithatë, plani ka shkaktuar reagime të ndryshme në institucionet evropiane.
Kancelari gjerman Friedrich Merz vlerësoi se shkurtimet përbëjnë një hap në drejtimin e duhur, por theksoi se buxheti mbetet ende tepër i madh.
“Propozimi që ndodhet aktualisht në tryezë është një hap i parë, por madhësia e tij e përgjithshme mbetet ende shumë e lartë”, deklaroi Merz.
Në anën tjetër, negociatori për buxhetin i Partisë Popullore Evropiane në Parlamentin Evropian, Siegfried Mureșan, e kundërshtoi ashpër propozimin.
Sipas tij, shkurtimet e reja janë të papranueshme për Parlamentin Evropian dhe nuk mund të shërbejnë si bazë për miratimin e buxhetit.
“Plani është i papranueshëm për Parlamentin Evropian dhe nuk mund të përbëjë bazën për miratimin tonë. Shkurtimet e propozuara i kthejnë negociatat pas”, shkroi Mureșan në rrjetin social X.
Përplasjet pritet të vazhdojnë gjatë takimeve të ardhshme të liderëve të BE-së, ndërsa Costa ka shprehur besimin se një marrëveshje mund të arrihet në samitin që nis më 17 dhjetor.
“Besoj se ky propozim mund të na afrojë me një marrëveshje përfundimtare. Do të vazhdoj të punoj me të gjithë liderët për të arritur këtë objektiv”, deklaroi presidenti i Këshillit Evropian.
Edhe nëse 27 qeveritë arrijnë një kompromis, buxheti shtatëvjeçar do të duhet të marrë miratimin e Parlamentit Evropian, ku kundërshtimet ndaj shkurtimeve janë shfaqur që në fazën aktuale të negociatave.
Diskutimet për buxhetin 2028–2034 konsiderohen vendimtare për përcaktimin e prioriteteve financiare të Bashkimit Evropian gjatë dekadës së ardhshme, në një periudhë kur Unioni përballet me kërkesa në rritje për mbrojtjen, konkurrueshmërinë ekonomike, tranzicionin energjetik dhe mbështetjen e rajoneve më pak të zhvilluara.


