Bashkimi Evropian po përgatit një paketë të re ligjore që synon të forcojë mbrojtjen e konsumatorëve në internet, duke vendosur kufizime ndaj praktikave që i shtyjnë përdoruesit drejt blerjeve të padëshiruara, e bëjnë të vështirë anulimin e abonimeve dhe shfrytëzojnë të dhënat personale për të ndikuar në vendimet e tyre.
Komisioni Evropian pritet të prezantojë të mërkurën Aktin për Drejtësinë Digjitale (Digital Fairness Act – DFA), një nismë që synon të ndryshojë mënyrën se si bizneset ofrojnë produkte dhe shërbime në internet.
Sipas një drafti të siguruar nga POLITICO, legjislacioni i ri do të trajtojë një sërë praktikash të përdorura prej vitesh nga platformat digjitale për të rritur fitimet, shpesh në dëm të transparencës dhe të drejtave të konsumatorëve.
Nisma vjen në kuadër të përpjekjeve të Bashkimit Evropian për të vendosur rregulla më të qarta në ekonominë digjitale, duke synuar jo vetëm kompanitë e mëdha teknologjike, por çdo biznes që ofron shërbime online për konsumatorët në BE.
Anulimi i abonimeve duhet të bëhet më i lehtë
Një nga ndryshimet më të rëndësishme të propozuara lidhet me shërbimet me abonim.
Kompanitë që ofrojnë abonime online do të detyrohen të krijojnë procedura të thjeshta për anulimin e tyre, duke shmangur proceset e gjata dhe pengesat që aktualisht i bëjnë konsumatorët të heqin dorë nga kërkesa për ndërprerjen e shërbimit.
Këto praktika përfshijnë procedura të ndërlikuara, kalimin nga një faqe në tjetrën dhe komunikimin e detyruar me sisteme automatike që nuk ofrojnë një zgjidhje të drejtpërdrejtë.
Propozimi evropian ngjan me rregullat e njohura si “click to cancel”, të zbatuara në shtetin e Nju Jorkut, të cilat synojnë ta bëjnë ndërprerjen e abonimit po aq të thjeshtë sa regjistrimin.
Përveç kësaj, kompanitë do të duhet të garantojnë mundësinë e komunikimit me një punonjës real për mbështetjen e klientëve pas blerjes, në vend që shërbimi të mbështetet vetëm te robotët dhe sistemet automatike.
Nën kontroll çmimet dinamike të biletave të avionëve dhe koncerteve
Një tjetër çështje e rëndësishme është përdorimi i çmimeve dinamike, një praktikë përmes së cilës bizneset ndryshojnë çmimet në varësi të kërkesës, vendndodhjes së përdoruesit ose kushteve të tjera të tregut.
Kjo metodë përdoret gjerësisht në shitjen e biletave ajrore dhe të koncerteve, ku çmimi i një produkti mund të ndryshojë brenda një periudhe të shkurtër.
Sipas propozimit, kompanitë do të duhet të jenë më transparente kur ofrojnë produkte ose shërbime me çmime që ndryshojnë.
Legjislacioni synon gjithashtu të ndalojë praktikat e personalizimit të çmimeve që shfrytëzojnë cenueshmërinë e konsumatorëve, përfshirë të miturit.
Megjithatë, disa eurodeputetë nga grupimet konservatore, socialiste dhe liberale kërkojnë masa më të ashpra.
Në një letër të siguruar nga POLITICO, katër ligjvënës kanë kërkuar ndalimin e plotë të çmimeve dinamike për aktivitetet kulturore dhe sportive.
Ndalohen praktikat manipuluese që nxisin blerjet
Akti për Drejtësinë Digjitale synon të ndalojë edhe praktikat e njohura si “dark patterns”, ose modele manipuluese të dizajnit.
Bëhet fjalë për mënyra të ndërtimit të faqeve dhe aplikacioneve që ndikojnë te vendimmarrja e konsumatorëve, duke i shtyrë drejt veprimeve që mund të mos i kishin zgjedhur në kushte të tjera.
Një shembull është përdorimi i butonave me ngjyra të forta dhe pozicionim të dukshëm për të nxitur blerjen, ndërsa opsionet për refuzim ose anulim paraqiten në mënyrë më pak të qartë.
Rregullat e reja synojnë të kufizojnë këto teknika, duke kërkuar që konsumatorët të marrin vendime të informuara dhe pa ndikim manipulues.
“Evropa nuk duhet të pranojë një ekonomi digjitale ku fitimet varen nga shfrytëzimi i dobësive të njerëzve”, deklaroi eurodeputetja socialiste spanjolle Laura Ballarín Cereza.
Rregulla të reja për rrjetet sociale dhe përmbajtjet që krijojnë varësi
Komisioni Evropian synon të trajtojë edhe mënyrën se si platformat digjitale përdorin mekanizma për të mbajtur përdoruesit sa më gjatë në aplikacione.
Një nga praktikat që pritet të rregullohet është riprodhimi automatik i videove, i njohur si “autoplay”.
Sipas draftit, platformat do të duhet t’u ofrojnë përdoruesve mundësinë për të çaktivizuar funksione që nxisin përdorimin e vazhdueshëm të shërbimeve digjitale.
Ndryshe nga disa masa të mëparshme të përqendruara te mbrojtja e të miturve, rregullat e propozuara do të zbatohen edhe për përdoruesit e rritur.
Megjithatë, eurodeputetja Ballarín Cereza argumenton se kjo masë nuk është e mjaftueshme.
Sipas saj, funksionet që nxisin varësinë duhet të jenë të çaktivizuara automatikisht dhe përdoruesit duhet të vendosin vetë nëse dëshirojnë t’i aktivizojnë.
Ajo kërkon që përgjegjësia për sigurinë digjitale të kalojë më shumë te kompanitë, në vend që barra të mbetet te konsumatorët.
Kufizime për lojërat online dhe blerjet përmes inteligjencës artificiale
Propozimi përfshin gjithashtu masa të reja për industrinë e lojërave elektronike.
Për herë të parë, legjislacioni evropian synon të ndalojë lojërat që u mundësojnë fëmijëve të paguajnë për të fituar avantazhe ose për të përparuar në lojë.
Kjo praktikë, e njohur si “pay to win”, është kritikuar për ndikimin që mund të ketë te sjellja e të miturve dhe shpenzimet e tyre.
Një tjetër fushë që do të trajtohet është përdorimi i agjentëve të inteligjencës artificiale për blerje online.
Këto sisteme mund të kërkojnë produkte, të krahasojnë oferta dhe të kryejnë blerje në emër të konsumatorëve.
Komisioni synon të përcaktojë më qartë të drejtat e konsumatorëve në këto transaksione, ndërsa përdorimi i inteligjencës artificiale në tregtinë elektronike po zgjerohet.
Gjoba deri në 6% të xhiros globale për kompanitë
Sipas draftit të siguruar nga POLITICO, kompanitë që shkelin rregullat e reja mund të përballen me gjoba deri në 6% të xhiros së tyre vjetore globale.
Ky nivel ndëshkimi është i ngjashëm me atë të parashikuar nga Akti i Shërbimeve Digjitale (Digital Services Act – DSA), një tjetër legjislacion i rëndësishëm i Bashkimit Evropian për platformat online.
Megjithatë, ndërsa DSA përqendrohet kryesisht te përgjegjësitë e platformave dhe rreziqet sistemike në mjedisin digjital, DFA do të synojë praktikat e padrejta tregtare që ndikojnë drejtpërdrejt te konsumatorët.
Rregullat e propozuara do të kenë një fushë më të gjerë zbatimi, duke përfshirë bizneset që ofrojnë produkte dhe shërbime online për konsumatorët e Bashkimit Evropian.
Kompanitë teknologjike kundërshtojnë rregullat e reja
Nisma ka shkaktuar kundërshtime nga përfaqësuesit e industrisë teknologjike, të cilët argumentojnë se Bashkimi Evropian ka tashmë një kuadër të gjerë ligjor për mbrojtjen e konsumatorëve.
Sipas tyre, vendosja e rregullave të reja mund të krijojë mbivendosje me legjislacionin ekzistues dhe të shtojë barrën administrative për bizneset.
“Aty ku rregullat ekzistuese mbulojnë tashmë një praktikë, ajo nuk duhet të rregullohet apo të jetë objekt zbatimi për herë të dytë”, deklaroi Ben Brake, drejtor i përgjithshëm i organizatës së lobimit teknologjik DOT Europe.
Nga ana tjetër, organizatat për mbrojtjen e konsumatorëve argumentojnë se rregullat aktuale, disa prej të cilave datojnë që nga viti 2005, nuk janë mjaftueshëm të qarta për të adresuar praktikat moderne të manipulimit digjital.
Sipas tyre, shumë prej këtyre praktikave vazhdojnë të përdoren gjerësisht, pavarësisht ekzistencës së legjislacionit për mbrojtjen e konsumatorëve.
Propozimi i Komisionit Evropian pritet të hapë një debat të ri mes institucioneve evropiane, industrisë teknologjike dhe organizatave të konsumatorëve.
Nëse miratohet, Akti për Drejtësinë Digjitale mund të sjellë ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si qytetarët blejnë produkte, rezervojnë bileta, përdorin rrjetet sociale dhe menaxhojnë abonimet e tyre online.
Për momentin, masat mbeten pjesë e një propozimi ligjor dhe nuk përbëjnë ende detyrime të miratuara për kompanitë.
