Samiti i NATO-s në Ankara, mes tensioneve me SHBA-të dhe sfidave të reja të sigurisë

Samiti dyditor i NATO-s, që nis këtë javë në Ankara, zhvillohet në një moment vendimtar për aleancën, ndërsa lufta në Ukrainë, pasojat e konfliktit mes Izraelit, SHBA-ve dhe Iranit, si edhe tensionet në rritje mes Uashingtonit dhe aleatëve evropianë pritet të dominojnë diskutimet.

Liderët e 32 vendeve anëtare do të fokusohen në rritjen e investimeve për mbrojtjen, forcimin e industrisë ushtarake evropiane dhe garantimin e mbështetjes afatgjatë për Ukrainën, në një kohë kur NATO përballet me sfida të reja strategjike.

Pak ditë para samitit, presidenti amerikan Donald Trump riktheu kritikat ndaj aleatëve evropianë, duke deklaruar se është e padrejtë që Shtetet e Bashkuara të mbajnë barrën kryesore financiare të aleancës. Ai akuzoi vendet evropiane se nuk kanë kontribuar në mënyrë të barabartë në çështjet e sigurisë dhe përsëriti se SHBA nuk po përfiton në mënyrë reciproke nga NATO.

Një tjetër zhvillim që ka shtuar shqetësimet është vendimi i Pentagonit për të tërhequr rreth 5 mijë trupa amerikane nga Gjermania, në kuadër të rishikimit të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Ky hap është interpretuar nga shumë analistë si një sinjal për një rol më të madh që Evropa duhet të marrë në mbrojtjen e saj.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se pavarësisht tensioneve politike, NATO nuk ndodhet përballë rrezikut të shpërbërjes. Sipas tyre, aleanca po hyn në një fazë transformimi, ku vendet evropiane do të marrin gradualisht më shumë përgjegjësi për sigurinë e kontinentit, ndërsa një tërheqje e plotë e SHBA-ve mbetet pak e mundshme, pasi do të kërkonte miratimin e Senatit ose Kongresit amerikan.

Gjatë viteve të fundit, vendet evropiane kanë rritur ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen dhe investimet në kapacitetet ushtarake, por ato vazhdojnë të varen nga Shtetet e Bashkuara në fusha strategjike si inteligjenca ushtarake, mbrojtja ajrore dhe raketore, logjistika, zbulimi satelitor dhe sistemet me rreze të gjatë veprimi.

Sipas vlerësimeve të ekspertëve ndërkombëtarë, zëvendësimi i plotë i këtyre kapaciteteve amerikane do të kërkonte investime që mund të arrijnë në rreth një trilion dollarë dhe të paktën një dekadë për t’u realizuar. Ndërkohë, industria evropiane e mbrojtjes vijon të përballet me sfida në rritjen e prodhimit, ndërsa shumë shtete kanë vështirësi në rekrutimin dhe mbajtjen e personelit ushtarak.

Në këtë klimë të ndërlikuar gjeopolitike, samiti i Ankarasë konsiderohet një provë e rëndësishme për unitetin e NATO-s dhe aftësinë e aleancës për t’u përshtatur me realitetin e ri të sigurisë. Udhëheqësit pritet të diskutojnë mënyrat për të forcuar rolin e Evropës në mbrojtje, duke garantuar një tranzicion të koordinuar dhe pa cenuar aftësinë parandaluese të aleancës ndaj kërcënimeve të jashtme.