Kryeministri britanik Andy Burnham përballet me një sfidë të fortë për të bindur qytetarët që të ndryshojnë mënyrën se si zgjidhen deputetët, pasi një sondazh i ri tregon se shumica e britanikëve e konsiderojnë sistemin aktual “first-past-the-post” të drejtë.
Sipas një sondazhi të Public First, të publikuar nga POLITICO, 57% e të anketuarve e konsiderojnë sistemin aktual zgjedhor “kryesisht” ose “plotësisht” të drejtë. Mbështetja për këtë vlerësim shtrihet te votuesit e partive të ndryshme.
Rezultatet vijnë vetëm pak ditë pasi Burnham premtoi nisjen e një procesi për ndryshimin e sistemit elektoral britanik dhe kalimin drejt një forme të përfaqësimit proporcional. Kryeministri ka njoftuar ngritjen e një komisioni kombëtar për reformën zgjedhore dhe synon që ndryshimi të përfshihet në programin e ardhshëm elektoral të Laburistëve.
Në sistemin “first-past-the-post”, kandidati që merr më shumë vota në një zonë elektorale fiton mandatin, edhe nëse nuk siguron shumicën absolute të votave. Kjo mund të krijojë diferenca të mëdha mes përqindjes kombëtare të votave dhe numrit të vendeve që një parti merr në Parlament.
Kjo u pa qartë në zgjedhjet e vitit 2024, kur Laburistët siguruan rreth 34% të votave, por fituan afro 63% të vendeve në Dhomën e Komunëve. Ky rezultat është cilësuar si një nga më disproporcionalët në historinë moderne britanike.
Megjithatë, sondazhi tregon se ekziston edhe një hapësirë e konsiderueshme mbështetjeje për reformën. Rreth 41% e të rriturve thanë se do të mbështesnin një propozim të Laburistëve për kalimin drejt përfaqësimit proporcional, ndërsa 22% do ta kundërshtonin dhe 26% qëndruan neutralë.
Sondazhi evidenton gjithashtu se qëndrimi i votuesve ndryshon në varësi të partisë që paraqet reformën. Kur propozimi për përfaqësim proporcional paraqitej si nismë e Laburistëve, 54% e votuesve laburistë e mbështesnin. Kur i njëjti propozim u paraqitej si nismë e Reform UK, mbështetja mes tyre binte ndjeshëm.
Burnham ka argumentuar se ndryshimi është i nevojshëm për shkak të fragmentimit të skenës politike britanike dhe mundësisë që një parti të formojë qeverinë me më pak se një të tretën e votave.
“Do të kemi dështuar në detyrën tonë publike nëse vazhdojmë si deri tani dhe hapim derën e Downing Street për një qeveri përçarëse me më pak se 30% të votave”, deklaroi ai gjatë konferencës së Laburistëve në Liverpool. Burnham ka lidhur gjithashtu reformën me paqëndrueshmërinë politike të viteve të fundit në Britani.
Forma përfundimtare e sistemit të ri nuk është vendosur ende. Një nga opsionet e diskutuara është një sistem me votë preferenciale, ndërsa Burnham ka përmendur si përvojë pozitive modelin që përdorej më parë në zgjedhjet për kryebashkiakun e Greater Manchester.
Reforma pritet të jetë një nga debatet kryesore politike përpara zgjedhjeve të ardhshme parlamentare, të cilat mund të zhvillohen deri në vitin 2029.
