Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Europian ka rrëzuar shtatë padi të Polonisë kundër legjislacionit europian për klimën, duke lënë në fuqi disa nga masat kryesore të Marrëveshjes së Gjelbër Europiane (Green Deal).
Vendimet e shpallura të enjten përfshijnë objektivin për kalimin drejt automjeteve me emetime zero deri në vitin 2035, si dhe sistemin e ri të çmimit të karbonit për sektorët e ngrohjes dhe transportit.
Me këto vendime përfundon një betejë ligjore e nisur nga qeveria e mëparshme nacionaliste e partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS), e cila kundërshtonte disa nga politikat klimatike të Bashkimit Europian.
Polonia kërkonte të drejtën e vetos për ligjet klimatike
Në argumentet e paraqitura para gjykatës, Polonia pretendonte se legjislacioni i kundërshtuar do të ndryshonte rrënjësisht sistemin e saj energjetik, i cili mbështetet në një masë të konsiderueshme te qymyri.
Sipas Varshavës, për shkak të ndikimit të këtyre masave në strukturën energjetike të vendit, miratimi i tyre duhej të kërkonte unanimitetin e qeverive të shteteve anëtare të BE-së.
Një procedurë e tillë do t’i jepte Polonisë mundësinë të bllokonte miratimin e legjislacionit përmes vetos.
Megjithatë, Gjykata e Drejtësisë e BE-së e rrëzoi këtë argument, duke vendosur se masat mund të miratoheshin me shumicë të cilësuar të vendeve anëtare, pa qenë i nevojshëm miratimi unanim.
Mbeten në fuqi objektivi për makinat elektrike dhe sistemi ETS2
Vendimet e gjykatës prekin disa nga elementet kryesore të politikës klimatike europiane.
Mes tyre është objektivi i vitit 2035 për automjetet e reja me emetime zero, i cili synon reduktimin e ndotjes nga transporti rrugor.
Gjykata la në fuqi gjithashtu kuadrin ligjor për sistemin e ri të tregtimit të emetimeve, të njohur si ETS2, që do të vendosë një çmim për emetimet e karbonit nga përdorimi i karburanteve në ndërtesa dhe transportin rrugor.
U rrëzuan edhe kundërshtimet e Polonisë ndaj mekanizmit europian të rregullimit të karbonit në kufi (CBAM), rregullave për eficiencën energjetike dhe objektivave kombëtare për reduktimin e emetimeve të gazeve serrë.
Këto masa janë pjesë e përpjekjeve të Bashkimit Europian për të ulur emetimet dhe për të përshpejtuar tranzicionin drejt një ekonomie me ndikim më të ulët në klimë.
Paditë u nisën nga qeveria e mëparshme, por u mbajtën nga Tusk
Gjashtë nga shtatë paditë u depozituan gjatë korrikut dhe gushtit të vitit 2023, kur Polonia drejtohej nga partia Ligj dhe Drejtësi.
Padia e shtatë u paraqit më 14 dhjetor 2023, një ditë pasi Donald Tusk mori detyrën e kryeministrit, me premtimin për të përmirësuar marrëdhëniet e Varshavës me Brukselin.
Megjithëse qeveria e re proeuropiane shqyrtoi çështjet gjyqësore, ajo vendosi të mos i tërhiqte paditë e paraqitura kundër legjislacionit klimatik.
Vendimet e Gjykatës së Drejtësisë janë përfundimtare dhe konfirmojnë vlefshmërinë e masave të kundërshtuara në këto procese.
Varshava vijon të kërkojë ndryshime në politikat klimatike të BE-së
Pavarësisht humbjes së betejës ligjore, qeveria e Donald Tusk vazhdon të jetë mes vendeve që kërkojnë lehtësimin e disa prej rregullave klimatike europiane.
Një nga kërkesat kryesore të Polonisë është shtyrja e zbatimit të sistemit ETS2, i cili lidhet me çmimin e karbonit për ngrohjen dhe transportin.
Varshava ka shprehur shqetësime për ndikimin ekonomik që këto masa mund të kenë te qytetarët dhe bizneset, veçanërisht për shkak të varësisë së vendit nga lëndët djegëse fosile.
Vendimet e gjykatës përforcojnë bazën ligjore të politikave klimatike të BE-së, por nuk i japin fund debatit politik mes shteteve anëtare për ritmin, kostot dhe mënyrën e zbatimit të tranzicionit të gjelbër.
