Administrata e presidentit amerikan Donald Trump po përballet me mundësi gjithnjë e më të kufizuara në Lindjen e Mesme, pasi rebelët Huthi, të mbështetur nga Irani, morën nën kontroll territore të reja strategjike në Jemen dhe shtuan presionin mbi tregjet botërore të energjisë.
Forcat e mbështetura nga Arabia Saudite nuk arritën të ndalonin marrjen nga Huthët të portit të Mokhas dhe të tri ishujve me rëndësi për kontrollin e rrugëve detare në Detin e Kuq.
Uashingtoni tani duhet të vendosë nëse do të përfshihet ushtarakisht përkrah aleatëve rajonalë apo do t’ua lërë atyre përballjen me rebelët. Të dyja mundësitë mbartin kosto të konsiderueshme politike, ushtarake dhe ekonomike.
Çmimi i naftës arrin në 109 dollarë për fuçi
Përparimi i Huthëve ka vështirësuar më tej kalimin e anijeve përmes ngushticës Bab el-Mandeb, një prej pikave më të rëndësishme për tregtinë ndërkombëtare dhe transportin e energjisë.
Tensionet u shtuan edhe pas mbylljes së një tubacioni strategjik të naftës në Arabinë Saudite, i cili u godit në një sulm që Riadi ua atribuoi milicive të mbështetura nga Irani në Irak.
Këto zhvillime e çuan çmimin e naftës deri në 109 dollarë për fuçi të hënën, duke rritur shqetësimet për furnizimin botëror dhe pasojat ekonomike të konfliktit.
Një diplomat arab në rajon tha se vendet aleate po perceptojnë mungesë gatishmërie nga SHBA-ja për t’u përfshirë në një tjetër front, përtej luftës me Iranin, pavarësisht rëndësisë strategjike të situatës në Jemen.
Uashingtoni kërkon që aleatët të marrin drejtimin
Një zyrtar i lartë i administratës Trump deklaroi se Shtetet e Bashkuara mbeten të përqendruara te mbrojtja e interesave të tyre kryesore, përfshirë garantimin e lirisë së lundrimit në Detin e Kuq.
Megjithatë, ai theksoi se Uashingtoni synon t’i fuqizojë partnerët rajonalë për të marrë drejtimin në menaxhimin dhe zgjidhjen e sfidave të sigurisë.
SHBA-ja pret gjithashtu që Huthët të respektojnë marrëveshjen e armëpushimit të arritur vitin e kaluar. Sipas saj, grupi rebel pranoi të ndalte sulmet ndaj anijeve amerikane, ndërsa Uashingtoni i dha fund një fushate bombardimesh që kishte goditur të paktën 800 objektiva në Jemen.
Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance deklaroi se administrata ka qenë në komunikim të vazhdueshëm me Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabinë Saudite dhe vende të tjera të prekura nga kriza. Ai konfirmoi se janë zhvilluar edhe bisedime të drejtpërdrejta me Huthët.
Ndërkohë, komandanti i Komandës Qendrore të SHBA-së, admirali Brad Cooper, u takua në Xheda me Princin e Kurorës saudite Mohammed bin Salman. Në qendër të bisedimeve ishte bashkëpunimi për sigurinë rajonale.
Pak gatishmëri për një luftë të re
Pavarësisht lidhjeve të forta ushtarake mes Uashingtonit dhe Riadit, në SHBA duket se ka pak vullnet për hapjen e një tjetër fronti lufte.
Senatorja demokrate Jeanne Shaheen kërkoi që administrata Trump të negociojë përfundimin e konfliktit, duke paralajmëruar se luhatjet e çmimeve të energjisë do të vazhdojnë për sa kohë lufta mbetet pa zgjidhje.
Senatori republikan Todd Young theksoi nevojën që SHBA-ja dhe aleatët e saj të mbajnë të hapura rrugët tregtare detare në Lindjen e Mesme, por nuk dha një përgjigje të drejtpërdrejtë nëse Uashingtoni duhet të kryejë sulme ndaj Huthëve.
Sipas burimeve diplomatike, Jemeni i ka kërkuar SHBA-së të rifillojë mbështetjen për forcat e tij të armatosura dhe programet humanitare. Edhe Arabia Saudite po përpiqet të tërheqë vëmendjen e Shtëpisë së Bardhë ndaj rrezikut të krijuar nga kontrolli i Huthëve mbi zona strategjike.
Frikë për një konflikt të zgjatur
Arabia Saudite dhe forcat qeveritare të Jemenit kanë vijuar sulmet kundër Huthëve, por ekspertët dyshojnë se operacionet aktuale mund të sjellin një ndryshim vendimtar në terren.
Allison Minor, ish-zëvendëse e të dërguarit të posaçëm amerikan për Jemenin, tha se zhvillimet po tregojnë mundësinë e një konflikti të zgjatur.
Kriza ndikoi edhe në diplomacinë rajonale. Një takim mes vendeve të Gjirit dhe Iranit, i planifikuar të mbahej në Oman, u shty pas zhvillimeve të fundit në Jemen.
Ish-ambasadori amerikan në Riad, Michael Ratney, vlerësoi se vendet e Gjirit do të përpiqen të arrijnë marrëveshjet e tyre për uljen e tensioneve, ndërsa SHBA-ja mund të mos jetë aktori kryesor i procesit diplomatik.
Sipas tij, pasiguria politike dhe vazhdimi i luftimeve mund ta vonojnë rikthimin në funksion të tubacionit saudit dhe t’i mbajnë të larta çmimet e karburanteve.
