Një vit pasi Ursula von der Leyen shpalli “momentin e pavarësisë” së Evropës, bilanci i premtimeve të saj tregon se autonomia e Bashkimit Evropian vazhdon të varet në masë të madhe nga vullneti i kryeqyteteve kombëtare.
Presidentja e Komisionit Evropian ka shënuar përparimin më të madh në fushat ku institucioni që drejton mund të veprojë vetë, duke hartuar legjislacion dhe financuar programe në teknologji, tregti, industri dhe politika sociale.
Rezultatet kanë qenë më të kufizuara në çështjet ku nevojitet miratimi i shteteve anëtare, transferimi i kompetencave drejt Brukselit ose krijimi i kapaciteteve të reja të përbashkëta. Mbrojtja është shembulli më i qartë i kësaj pengese.
“Çështja e mbrojtjes luan sot një rol krejtësisht të ndryshëm në Evropë krahasuar me vetëm dy vjet më parë”, deklaroi Marie-Agnes Strack-Zimmermann, kryetarja liberale e Komisionit të Sigurisë dhe Mbrojtjes në Parlamentin Evropian.
Ajo vlerësoi programet e nisura gjatë vitit të fundit, por pranoi se përpjekjet evropiane po hasin kufizime për shkak të interesave kombëtare.
“Të gjitha përpjekjet arrijnë kufijtë e tyre, sepse interesi kombëtar vazhdon të luajë një rol të madh”, tha Strack-Zimmermann.
Sipas një vlerësimi të POLITICO-s, nga më shumë se 40 njoftime të bëra në fjalimin e fundit për Gjendjen e Bashkimit, rreth 15 përbënin angazhime me peshë të veçantë politike. Mes tyre ishin krijimi i një “muri kundër dronëve”, marrëveshja tregtare me Indinë dhe plani për strehim të përballueshëm.
Premtimet që nuk u realizuan
Një prej angazhimeve më të bujshme ishte ndërtimi i një “muri evropian kundër dronëve”, i cili do të krijonte një sistem të përbashkët dhe në kohë reale për zbulimin dhe neutralizimin e kërcënimeve ajrore.
Propozimi hasi shpejt kundërshtime politike në takimin joformal të Këshillit Evropian në Kopenhagë, më 1 tetor. Ideja fillestare u zëvendësua gradualisht nga një plan më i gjerë veprimi kundër dronëve, ndërsa kapaciteti i integruar evropian nuk u krijua brenda vitit.
Një tjetër premtim i parealizuar ishte përdorimi i aseteve të ngrira ruse për financimin e një kredie dëmshpërblimi për Ukrainën.
Propozimi hasi pengesa juridike dhe politike, ndërsa shtetet anëtare nuk arritën një marrëveshje për mënyrën e përdorimit të fondeve. Në fund, BE-ja miratoi një kredi prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, të financuar përmes huamarrjes së përbashkët dhe të garantuar nga buxheti evropian.
Edhe ideja e një “Semestri Evropian të Mbrojtjes” nuk mori formën e parashikuar. Nisma synonte kontrollin dhe koordinimin e rregullt në nivel të BE-së të përpjekjeve kombëtare të mbrojtjes, sipas modelit të Semestrit Evropian për politikat ekonomike.
Në praktikë, mekanizmi u reduktua në një proces vjetor raportimi dhe koordinimi mbi gatishmërinë ushtarake, duke u lënë shteteve anëtare më shumë kontroll.
Tregtia dhe politikat sociale, sukseset kryesore
Bilanci përmirësohet në fushat ku Komisioni ka kompetenca më të drejtpërdrejta. Objektivat tregtare të von der Leyen janë realizuar pothuajse plotësisht.
Negociatat me Indinë përfunduan me një marrëveshje, megjithëse pak më vonë se afati i premtuar. Edhe marrëveshja tregtare me vendet e Mercosur-it hyri përkohësisht në fuqi, pas më shumë se 25 vitesh negociatash.
Përparim u shënua edhe në politikat sociale. Komisioni paraqiti në dhjetor 2025 një plan për strehimin e përballueshëm, të ndjekur nga një akt i posaçëm për këtë fushë. Në maj, von der Leyen njoftoi edhe një strategji kundër varfërisë.
Në politikat industriale dhe teknologjike u ndërmorën iniciativa për bateritë, inteligjencën artificiale, shërbimet cloud dhe rrjetet energjetike.
Akti për Përshpejtimin Industrial, i cili përfshin dispozitat “Prodhuar në Evropë”, u paraqit në mars dhe po shqyrtohet nga Këshilli dhe Parlamenti Evropian. Nisma synon ta përdorë prokurimin publik për të mbështetur industrinë e gjelbër evropiane.
Në politikën e jashtme, BE-ja organizoi në maj takimin e premtuar të nivelit të lartë për fëmijët ukrainas të rrëmbyer. Një paketë tjetër sanksionesh kundër Rusisë u miratua në tetor 2025.
Komisioni realizoi gjithashtu Mburojën Evropiane të Demokracisë, ndërsa Qendra Evropiane për Qëndrueshmërinë Demokratike nisi funksionimin në shkurt 2026. Institucioni po punon me programe të drejtuara nga Franca, Polonia dhe Suedia për të forcuar mbrojtjen e BE-së kundër dezinformimit.
Edhe qendra evropiane e zjarrfikësve në Qipro u hap në kohë për sezonin e zjarreve të vitit 2026.
Premtimet ende në proces
Disa angazhime të von der Leyen nuk mund të cilësohen as si të realizuara dhe as si të dështuara.
Një prej tyre lidhet me kufizimin e përdorimit të rrjeteve sociale nga fëmijët. Ekspertët shqyrtuan masa të mundshme evropiane, duke marrë si referencë modelin australian, i cili ndalon hapjen e llogarive nga personat nën 16 vjeç dhe ua ngarkon platformave përgjegjësinë për verifikimin e moshës.
Çështja është ngritur në nivelet më të larta të agjendës politike të BE-së, por një sistem i përbashkët kufizimesh ende nuk është miratuar.
Edhe politika ndaj Izraelit ka shënuar vetëm përparim të pjesshëm. Von der Leyen kishte premtuar sanksione ndaj ministrave ekstremistë dhe kolonëve të dhunshëm, pezullim të pjesshëm të lehtësive tregtare mes BE-së dhe Izraelit dhe krijimin e një mekanizmi donatorësh për Palestinën.
BE-ja vendosi sanksione të reja ndaj kolonëve ekstremistë dhe krijoi mekanizmin e financimit për Palestinën. Në korrik nisi edhe nisma “Team Gaza”, me vlerë 883.6 milionë euro, për koordinimin e fondeve për rimëkëmbjen e hershme të Gazës.
Megjithatë, pezullimi i dispozitave tregtare të Marrëveshjes së Asociimit BE–Izrael nuk u realizua për shkak të kundërshtimeve të disa shteteve anëtare.
Vonesa ka pasur edhe për Aktin e Punësimit Cilësor. Komisioni po zhvillon konsultime, por nuk e ka paraqitur ende propozimin legjislativ.
Në fushën e emigracionit, pjesa më e madhe e punës është përqendruar në zbatimin e Paktit për Migracionin. Ndërsa propozimi për një regjim të posaçëm sanksionesh kundër kontrabandistëve dhe trafikantëve nuk është kthyer ende në një mekanizëm funksional.
Bilanci i vitit të fundit tregon se Komisioni mund të ecë me shpejtësi kur zotëron kompetencat dhe instrumentet e nevojshme. Por në mbrojtje, politikën e jashtme dhe çështjet që kërkojnë konsensus, “pavarësia” e Evropës vazhdon të përcaktohet nga gatishmëria e shteteve anëtare për të vepruar së bashku.
