Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë propozuar garanci kolektive të sigurisë për Ukrainën, të ngjashme me mekanizmin e mbrojtjes së NATO-s, duke krijuar një klimë të re optimizmi në disa kryeqytete europiane. Megjithatë, propozimi i administratës së presidentit Donald Trump ka ngritur shqetësime se Kievi mund të përballet me kërkesa për lëshime të mëdha territoriale dhe politike në këmbim të mbështetjes amerikane.
Sipas një raportimi të Politico, zyrtarët europianë të përfshirë në negociatat për përfundimin e luftës në Ukrainë e konsiderojnë këtë nismë një zhvillim të rëndësishëm diplomatik, veçanërisht pas pasigurisë së krijuar rreth angazhimit afatgjatë të Uashingtonit për sigurinë ukrainase.
Propozimi u prezantua gjatë bisedimeve në Berlin nga Jared Kushner, dhëndri dhe përfaqësuesi i presidentit amerikan, pas një periudhe intensive kontaktesh diplomatike me palët e përfshira në konflikt.
Sipas raportimit, Kushner u ka bërë të ditur bashkëbiseduesve europianë se Trump është i hapur ndaj një marrëveshjeje që do t’i siguronte Ukrainës mbrojtje kolektive në rast të një agresioni të ri rus.
Ai ka lënë të kuptohet gjithashtu se Moska mund të jetë e gatshme të shqyrtojë një formulë të tillë, megjithëse propozimi është kundërshtuar nga një zyrtar rus dhe nuk ka ende një pranim të qartë publik nga presidenti Vladimir Putin.
Në thelb, nisma synon të krijojë një mekanizëm sigurie të ngjashëm me Nenin 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, i cili parashikon mbrojtjen kolektive të vendeve anëtare të NATO-s në rast sulmi.
Për Ukrainën, një angazhim i tillë do të përfaqësonte një ndryshim të rëndësishëm në arkitekturën e saj të sigurisë, pasi do të synonte të pengonte një agresion të ri rus pas përfundimit të luftës.
Përfshirja e drejtpërdrejtë e Shteteve të Bashkuara konsiderohet vendimtare për besueshmërinë e garancive, duke marrë parasysh kapacitetet ushtarake dhe ndikimin ndërkombëtar të Uashingtonit.
Megjithatë, mbetet e paqartë se çfarë detyrimesh konkrete do të merrnin përsipër vendet garantuese dhe nëse një sulm i ardhshëm ndaj Ukrainës do të sillte një përgjigje të drejtpërdrejtë ushtarake.
Një ndihmës i presidentit francez Emmanuel Macron e ka cilësuar propozimin amerikan si një hap në drejtimin e duhur, por ka theksuar se anëtarësimi i plotë i Ukrainës në NATO do të mbetej zgjidhja më e besueshme për sigurinë afatgjatë të vendit.
Sipas tij, garancitë e ngjashme me Nenin 5 duhet të mbështeten në angazhime konkrete dhe të zbatueshme, në mënyrë që të mos mbeten vetëm premtime politike.
Diskutimet për krijimin e një mekanizmi të tillë sigurie nuk janë të reja. Sipas zyrtarëve europianë të cituar nga Politico, Uashingtoni dhe kryeqytetet europiane kanë zhvilluar prej muajsh kontakte për mundësitë e garantimit të sigurisë së Ukrainës pas një marrëveshjeje paqeje.
Në këto diskutime është përfshirë edhe propozimi francez për anëtarësimin e plotë të Ukrainës në NATO, një mundësi që Rusia e ka kundërshtuar vazhdimisht.
Një zyrtar europian pranë negociatave ka vlerësuar se gjatë javëve të fundit është shënuar përparim në përafrimin e qëndrimeve mes Shteteve të Bashkuara dhe partnerëve europianë.
Në këtë fazë, një nga objektivat kryesore diplomatike është arritja e armëpushimeve të kufizuara, veçanërisht për sulmet ndaj infrastrukturës energjetike dhe për operacionet ushtarake në Detin e Zi.
Këto çështje pritet të diskutohen në raundin e ardhshëm të negociatave mes Rusisë dhe Ukrainës, me ndërmjetësimin e Shteteve të Bashkuara.
Takimi nuk ka ende një datë zyrtare, por sipas burimeve europiane të cituara në raportim, ai mund të zhvillohet në Abu Dhabi pas festës amerikane të Falënderimeve, më 26 nëntor.
Vendet europiane kërkojnë të jenë pjesë e këtyre diskutimeve, duke argumentuar se çdo marrëveshje që lidhet me sigurinë e Ukrainës do të ketë pasoja të drejtpërdrejta për të gjithë kontinentin.
Pavarësisht zhvillimeve diplomatike, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka kërkuar sqarime mbi përmbajtjen reale të garancive të propozuara nga administrata Trump.
Ai ka ngritur pikëpyetje nëse Uashingtoni dhe Kievi kanë të njëjtin interpretim për një mekanizëm sigurie të ngjashëm me Nenin 5 të NATO-s.
“Çfarë do të thotë Neni 5? Që ka forca të partnerëve tuaj në territorin tuaj. Pra, pyetja ime është: Po ushtarët amerikanë?”, deklaroi Zelensky.
Presidenti ukrainas ka shprehur gatishmërinë për të mirëpritur baza ushtarake amerikane në territorin e Ukrainës, duke argumentuar se prania e drejtpërdrejtë e forcave të SHBA-së do të forconte besueshmërinë e garancive të sigurisë.
Ndërkohë, Polonia dhe vendet nordike e baltike mbeten ndër më të kujdesshmet ndaj propozimit, duke kërkuar që çdo marrëveshje të përfshijë mekanizma të qartë zbatimi.
Shqetësimi i tyre lidhet me mundësinë që Rusia të përfitojë nga një marrëveshje e cila nuk do të ofronte garanci të mjaftueshme për të parandaluar një konflikt të ri.
Një tjetër çështje që ka shkaktuar shqetësim në kryeqytetet europiane është mundësia e lëshimeve territoriale nga ana e Ukrainës.
Sipas Politico, gjatë kontakteve diplomatike pala amerikane ka ngritur pyetjen nëse Kievi do të pranonte t’ia dorëzonte Rusisë të gjithë rajonin e Donbasit në këmbim të anëtarësimit të plotë në NATO.
Një skenar i tillë do të nënkuptonte që Ukraina të hiqte dorë edhe nga territore që forcat ruse nuk kanë arritur t’i pushtojnë plotësisht.
Nuk ka një marrëveshje të konfirmuar për këtë propozim dhe mbetet e paqartë nëse ai përfaqëson një kusht zyrtar amerikan apo një mundësi të shqyrtuar gjatë negociatave.
Përtej çështjes territoriale, bisedimet përfshijnë edhe mundësinë e rishikimit të marrëdhënieve të sigurisë mes NATO-s dhe Rusisë.
Kushner dhe bashkëpunëtorët e tij argumentojnë se mekanizmat e mëparshëm të sigurisë europiane nuk arritën të parandalonin luftën dhe se nevojitet një kuadër i ri për të shmangur përshkallëzime të ngjashme në të ardhmen.
Megjithatë, disa vende europiane druhen se një marrëveshje e tillë mund t’i japë Moskës ndikim të tepruar mbi vendimet e sigurisë në kontinent.
Gregoire Ross, nga instituti britanik Chatham House, paralajmëron se garancitë e sigurisë mund të përdoren si pjesë e një kompromisi më të gjerë, ku Ukraina do të detyrohej të hiqte dorë nga Donbasi, ndërsa NATO mund të pranonte kufizime në praninë e saj ushtarake në Europën Lindore.
Sipas këtij vlerësimi, një marrëveshje e tillë do të rrezikonte të dobësonte pikërisht kushtet që duhet ta bënin të besueshme mbrojtjen e ardhshme të Ukrainës.
Një tjetër element që po ndikon në ecurinë e negociatave është afati kohor i vendosur nga administrata amerikane.
Sipas një zyrtari europian, presidenti Donald Trump dëshiron që një marrëveshje paqeje të arrihet brenda javëve të ardhshme, mundësisht përpara Krishtlindjeve.
Edhe Zelensky ka deklaruar se pala amerikane synon përfundimin e procesit përpara festave të fundvitit.
Ky objektiv ka ngritur shqetësime te disa udhëheqës europianë, të cilët druhen se presioni për një marrëveshje të shpejtë mund ta vendosë Ukrainën përballë vendimeve të vështira, pa pasur kohë të mjaftueshme për të negociuar garanci të qëndrueshme.
Megjithatë, sipas burimeve të përfshira në diskutimet e Berlinit, takimet me Jared Kushner dhe të dërguarin special Steve Witkoff nuk u shoqëruan me përpjekje për t’i detyruar menjëherë Ukrainën dhe aleatët europianë të pranonin kushtet e propozuara.
Pavarësisht këtij zhvillimi, marrëdhënia mes presidentit amerikan Donald Trump dhe homologut rus Vladimir Putin mbetet një burim pasigurie për diplomatët europianë.
Sipas raportimit, zyrtarët europianë po ndjekin me vëmendje kontaktet mes Uashingtonit dhe Moskës, duke u shqetësuar se marrëdhëniet personale mes dy presidentëve mund të ndikojnë në kushtet përfundimtare të një marrëveshjeje.
Trump ka përsëritur dëshirën për të ruajtur marrëdhënie të mira me Putinin, ndërsa ka shprehur bindjen se presidenti rus dëshiron përfundimin e luftës.
Për shumë vende europiane, çështja vendimtare mbetet nëse garancitë e propozuara do të jenë të mjaftueshme për të mbrojtur sovranitetin e Ukrainës dhe për të parandaluar një agresion të ri.
Propozimi amerikan ka krijuar mundësi të reja për përparim diplomatik, por një marrëveshje përfundimtare do të kërkonte sqarimin e detyrimeve të sigurisë, të ardhmes së territoreve të pushtuara dhe rolit që NATO dhe Shtetet e Bashkuara do të luanin pas përfundimit të konfliktit.
Ndërsa negociatat vijojnë, dilema kryesore për Kievin dhe aleatët europianë është nëse një marrëveshje e shpejtë paqeje mund të garantojë siguri afatgjatë, pa krijuar kushte që do të lejonin rikthimin e konfliktit në të ardhmen.


