Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet parlamentare të Serbisë po e detyron Bashkimin Evropian të rishikojë marrëdhëniet me Beogradin, pas më shumë se një dekade gjatë së cilës Aleksandar Vuçiç ishte bashkëbiseduesi kryesor i Brukselit.
Shumica e re, e përbërë kryesisht nga profesorë, mjekë dhe figura pa përvojë të mëparshme politike, synon të nisë me rikthimin e standardeve të shtetit të së drejtës. Por ajo kërkon edhe një qasje tjetër ndaj BE-së, duke kritikuar mënyrën se si Vuçiç e përdori procesin e integrimit.
“Aleksandar Vuçiç vepronte si personi të cilit duhej t’i drejtoheshe për gjithçka, ndërsa shpërfillte të gjitha ligjet e vendit, përfshirë Kushtetutën”, deklaroi për POLITICO Jugoslav Gašić, pedagog i mjekësisë dhe deputet i ardhshëm.
Sipas tij, ish-udhëheqësi përfaqësonte interesat personale dhe jo ato të Serbisë. Përfaqësuesit e Partisë Përparimtare Serbe nuk iu përgjigjën menjëherë kërkesës për koment.
Programi zgjedhor i Listës Studentore e cilëson BE-në partnerin më të rëndësishëm ekonomik të Serbisë. Ai parashikon thellimin e partneriteteve me vende si Greqia, Italia, Hungaria dhe Franca, si dhe afrimin me kryeqytete të tjera evropiane.
Megjithatë, anëtarësimi në BE nuk përmendet shprehimisht si objektiv i menjëhershëm.
“Nuk duam të shkëputemi nga Evropa. Nuk duam të jemi një ishull i izoluar”, tha Gašić.
Ai vlerësoi sundimin e ligjit dhe parimet demokratike evropiane, por kërkoi rishikimin e përparësive në marrëdhëniet me Unionin, duke vendosur në plan të parë interesat e Serbisë.
Ndërkohë, edhe zëra proevropianë në Beograd kritikojnë Brukselin për mbështetjen e gjatë ndaj Vuçiçit dhe reagimin e kufizuar ndaj përkeqësimit të demokracisë.
“Mësimi kryesor nga rasti i Serbisë është se BE-ja mund ta humbasë shumë lehtë besueshmërinë dhe integritetin nëse shpërfill shkaqet e prapakthimit demokratik në një vend”, deklaroi Srdjan Majstorović, kryetar i bordit drejtues të Qendrës për Politika Evropiane, CEP.
Sipas një sondazhi të CEP-it të publikuar këtë vit, 41,6% e qytetarëve besojnë se BE-ja është më e interesuar për përfitimet e veta politike dhe ekonomike në rajon sesa për përmirësimin e demokracisë dhe shtetit të së drejtës në Serbi.
Majstorović tha se organizatave joqeveritare, gazetarëve dhe aktivistëve që kërkonin përfshirjen e zërave të tjerë në procesin e integrimit u thuhej vazhdimisht se pushteti në Serbi nuk kishte alternativë.
Lista Studentore lindi nga protestat pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor të Novi Sadit në vitin 2024, ku humbën jetën 16 persona. Studentët e lidhën tragjedinë me korrupsionin në kontratat publike dhe nisën bllokimin e universiteteve, përpara se mobilizimi të shndërrohej në një lëvizje masive kombëtare.
Gjatë protestave, reagimi i Brukselit mbeti i përmbajtur dhe zyrtarët evropianë kryesisht shmangën kritikat e drejtpërdrejta ndaj Vuçiçit. Flamujt e BE-së munguan dukshëm në demonstrata.
“Komisioni duhet fillimisht të rikthejë besueshmërinë e humbur prej kohësh, pas viteve të mbështetjes së Vuçiçit”, tha Djordje Bojović, këshilltar për politikën e jashtme i të Gjelbërve në Parlamentin Evropian.
Sipas tij, Vuçiç i kishte bindur institucionet evropiane se opozita nuk ishte e besueshme dhe nuk ia vlente të përfshihej në bisedime. Komisioni Evropian nuk iu përgjigj kërkesës së POLITICO-s për koment.
Pavarësisht përplasjeve për standardet demokratike, lidhjet ekonomike të Serbisë me Evropën u zgjeruan gjatë qeverisjes së Vuçiçit dhe vendi u bë një destinacion i rëndësishëm i investimeve të huaja në rajon.
Me Partinë Përparimtare Serbe tashmë në opozitë, sfida për Brukselin është të ndërtojë marrëdhënien me shumicën e re, ndërsa përballet me kritikat për mënyrën se si e trajtoi qeverisjen e mëparshme.
