BE propozon t’u heqë mbrojtjen e përkohshme ukrainasve në moshë për shërbim ushtarak

Komisioni Evropian ka propozuar që shtetasit ukrainas në moshë për shërbim ushtarak, të cilët mbërrijnë rishtazi në Bashkimin Evropian, të mos përfitojnë më automatikisht statusin e mbrojtjes së përkohshme. Propozimi, i cili mbështetet nga disa shtete anëtare dhe është koordinuar edhe me autoritetet ukrainase, synon të vendosë kushte të reja për këtë regjim mbrojtjeje.

Komisioneri i BE-së për Çështjet e Brendshme, Magnus Brunner, sqaroi se ndryshimi do të prekë vetëm personat që mbërrijnë pas hyrjes në fuqi të rregullave të reja dhe që, sipas legjislacionit ukrainas, nuk lejohen të largohen nga vendi për shkak të detyrimeve ushtarake.

“Propozimi ynë parashikon që të sapoardhurve, të cilëve sipas ligjit ukrainas u ndalohet të largohen nga Ukraina për shkak të detyrimeve të tyre ushtarake, të mos u jepet mbrojtje e përkohshme”, deklaroi Brunner pas takimit të ministrave të Brendshëm të BE-së në Luksemburg.

Statusi i mbrojtjes së përkohshme për qytetarët ukrainas është në fuqi që nga marsi i vitit 2022 dhe aktualisht zgjatet deri në mars të vitit 2027. Ky mekanizëm u mundëson të larguarve nga lufta të qëndrojnë në BE pa kaluar procedurat individuale të azilit.

Komisioni Evropian thekson se ndryshimi është formuluar në mënyrë neutrale nga pikëpamja gjinore, por në praktikë pritet të prekë kryesisht burrat nga 23 deri në 60 vjeç. Personat që ndodhen tashmë në Bashkimin Evropian nuk do të preken nga rregullat e reja.

Sipas Eurostat, deri më 31 mars 2026 në vendet e BE-së ndodheshin rreth 4.33 milionë ukrainas me status të mbrojtjes së përkohshme. Gjermania strehon numrin më të madh, me rreth 1.3 milionë persona, e ndjekur nga Polonia me mbi 950 mijë dhe Çekia me rreth 380 mijë. Mbi një e katërta e përfituesve janë burra të rritur.

Propozimi ka nxitur reagime të ndryshme. Komisioneri për të Drejtat e Njeriut në Këshillin e Evropës, Michael O’Flaherty, shprehu shqetësim për kufizimin e aksesit në mbrojtje për burrat në moshë për shërbim ushtarak, duke theksuar se kjo është një periudhë kur nevojitet më shumë solidaritet.

Nga ana tjetër, Gjermania dhe Austria kanë mbështetur ndryshimin. Ministri i Brendshëm gjerman, Alexander Dobrindt, deklaroi se burrat në moshë për shërbim ushtarak nuk duhet të përfitojnë automatikisht nga mbrojtja e përkohshme, ndërsa theksoi se ata do të kenë ende të drejtën të paraqesin kërkesë për azil. Edhe ministri i Brendshëm i Austrisë, Gerhard Karner, u shpreh fuqishëm në favor të përfundimit të mbrojtjes automatike për këtë kategori.

Ndryshe u shpreh ministri i Brendshëm i Estonisë, Igor Taro, i cili mbështeti zgjatjen e statusit të mbrojtjes në formën aktuale, pa përjashtime, duke sugjeruar që çdo ndryshim të diskutohet në koordinim me Ukrainën.

Debati është intensifikuar muajt e fundit, pasi është rritur numri i burrave ukrainas në moshë për shërbim ushtarak që largohen nga vendi. Sipas ligjit ukrainas, burrat nga 23 deri në 60 vjeç nuk lejohen të largohen nga Ukraina për shkak të detyrimeve ushtarake, ndërsa mobilizimi mund të zbatohet nga mosha 25-vjeçare.

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka deklaruar më herët se kthimi i burrave në moshë për shërbim ushtarak është i rëndësishëm për forcat e armatosura të vendit dhe e ka cilësuar këtë si një çështje drejtësie.