Komisioni Evropian ka prezantuar zyrtarisht Komunikimin COM(2026) 705 final, të titulluar “Përgatitja për një Bashkim më të zgjeruar”, dokument që përcakton udhërrëfyesin strategjik për reformimin e brendshëm të institucioneve, politikave dhe buxhetit të Bashkimit Evropian në funksion të zgjerimit të ardhshëm.
Dokumenti trajton një sërë ndryshimesh që lidhen me mënyrën e vendimmarrjes në BE, shtetin e së drejtës, procesin e anëtarësimit të vendeve kandidate, integrimin gradual para anëtarësimit, si dhe mënyrën se si do të financohet zgjerimi i ardhshëm.
1. Reforma e qeverisjes dhe kalimi në votimin me shumicë të cilësuar (QMV)
Komisioni Evropian propozon përdorimin më të gjerë të klauzolave “passerelle” për kalimin nga unanimiteti në votimin me shumicë të cilësuar në disa fusha kyçe.
Në procesin e zgjerimit, Komisioni rekomandon që vendimet e ndërmjetme, përfshirë hapjen e grupkapitujve, të mund të merren me shumicë të cilësuar, ndërsa vendimi përfundimtar për anëtarësimin e një vendi do të vazhdojë të kërkojë unanimitetin e shteteve anëtare.
Dokumenti parashikon gjithashtu mekanizma mbrojtës për interesat thelbësore kombëtare, përfshirë “frenën e urgjencës” dhe mekanizmin e Ioannina-s.
Në të njëjtën kohë, traktatet aktuale të BE-së lejojnë që, në rast të një zgjerimi të mëtejshëm, të diskutohet edhe mundësia e një Kolegji më të vogël Komisionerësh, në vend të modelit aktual me një komisioner për çdo shtet anëtar.
2. Shteti i së drejtës, masat mbrojtëse dhe mundësia e shtyrjes së anëtarësimit
Shteti i së drejtës dhe demokracia do të vazhdojnë të jenë në qendër të procesit të anëtarësimit, përmes grupkapitullit të “Themeloreve”, i cili hapet i pari dhe mbyllet i fundit.
Për të parandaluar regresin demokratik pas anëtarësimit, Komisioni propozon masa më të forta mbrojtëse në traktatet e ardhshme të anëtarësimit.
Në rast të shkeljeve serioze të vlerave të Bashkimit Evropian, këto mekanizma mund të çojnë në kufizimin e financimeve ose, në rastet më të rënda, në pezullimin e të drejtave të votës në Këshillin e BE-së.
Dokumenti parashikon gjithashtu mundësinë e shtyrjes së anëtarësimit si masë të fundit, nëse para hyrjes në BE konstatohet regres serioz në përmbushjen e kritereve.
Komisioni kërkon që masat mbrojtëse të vazhdojnë edhe pas anëtarësimit, sidomos në fusha si ekonomia, tregu i brendshëm, drejtësia dhe çështjet e brendshme.
3. Integrimi gradual dhe udhërrëfyesit për vendet kandidate
Dokumenti forcon konceptin e integrimit gradual, duke u mundësuar vendeve kandidate të përfitojnë nga politika dhe programe të Bashkimit Evropian edhe përpara anëtarësimit të plotë.
Kjo përfshin përfshirje më të hershme në fusha si Tregu Unik, energjia, transporti, teknologjia digjitale, mbrojtja dhe mekanizma të tjerë të integrimit ekonomik.
Komisioni do të paraqesë në Paketën e Zgjerimit 2026 udhërrëfyes indikativë për vendet më të avancuara në proces, mes tyre Shqipëria, Mali i Zi, Moldavia dhe Ukraina, me kusht që të ruajnë ritmin e reformave.
Pas përmbylljes së negociatave, kandidatët do të mund të përfshihen më ngushtë në punën e institucioneve dhe agjencive të BE-së, me qëllim përgatitjen për anëtarësimin e plotë.
Integrimi gradual do të mbetet i bazuar në meritë, i kushtëzuar dhe i kthyeshëm në rast se një vend bën hapa pas në reforma.
4. Buxheti MFF 2028–2034 dhe kushtëzimi i financimit
Përgatitjet financiare për zgjerimin do të lidhen ngushtë me Kornizën Financiare Shumëvjeçare 2028–2034 dhe me instrumentet e reja të financimit të Bashkimit Evropian.
Komisioni synon që financimi para anëtarësimit të lidhet gjithnjë e më shumë me zbatimin e reformave dhe me përgatitjen e vendeve kandidate për përdorimin e fondeve që do të kenë në dispozicion pas hyrjes në BE.
Disbursimi i fondeve do të mbetet i kushtëzuar nga përmbushja e reformave, menaxhimi i rregullt financiar dhe mbrojtja e fondeve të BE-së nga korrupsioni dhe keqpërdorimi.
Për Shqipërinë, dokumenti konfirmon se procesi i reformave të brendshme të BE-së dhe negociatat e anëtarësimit do të ecin paralelisht, ndërsa vendi pritet të përfshihet në grupin e shteteve për të cilat Komisioni do të paraqesë udhërrëfyes indikativ në kuadër të Paketës së Zgjerimit 2026.
