Prania e shqiptarëve në Itali po merr gjithnjë e më shumë një dimension të ri. Tre dekada pas valëve të mëdha të emigracionit drejt brigjeve italiane, një numër në rritje shqiptarësh nuk janë më vetëm pjesë e tregut të punës, por po shfaqen si pronarë biznesesh, administratorë, ortakë dhe drejtues kompanish.
Një panoramë e këtij transformimi vjen nga Puglia, rajoni italian përballë Shqipërisë, ku të dhënat e fundit tregojnë një rritje të fortë të pranisë shqiptare në strukturën e biznesit vendas.
Sipas raportit “The Rooting of Albanian and Montenegrin Entrepreneurship in Apulia”, të realizuar në kuadër të projektit BRESTAT dhe të bazuar në të dhënat e Registro Imprese, në fund të vitit 2025 rezultonin 1,734 persona të lindur në Shqipëri me pozicione aktive në kompanitë e Puglias.
Nga këta, 1,051 janë pronarë biznesesh, 583 administratorë ose drejtues, 80 ortakë dhe 20 mbajnë pozicione të tjera. Kjo do të thotë se në rreth 94% të rasteve shqiptarët e evidentuar nga raporti janë pronarë ose pjesë e strukturave drejtuese të kompanive.
Raporti evidenton në këtë mënyrë edhe krijimin e një shtrese menaxheriale me origjinë shqiptare, me role që shkojnë nga administrimi i kompanive deri te pozicionet në organet e tyre drejtuese.
Studimi sqaron se teknikisht nuk bëhet fjalë domosdoshmërisht për “biznese shqiptare”. Kompanitë janë subjekte italiane të regjistruara dhe aktive në Puglia, ndërsa personat e lindur në Shqipëri mbajnë brenda tyre pozicione pronësie, drejtimi ose përgjegjësie.
Rritje me 75% në dhjetë vjet
Të dhënat tregojnë se ky fenomen është përshpejtuar ndjeshëm gjatë dekadës së fundit.
Në vitin 2015 numëroheshin 989 shqiptarë me pozicione në bizneset e Puglias. Në vitin 2020 numri ishte rritur në 1,269, ndërsa në fund të vitit 2025 arriti në 1,734.
Bëhet fjalë për një rritje prej rreth 75% në vetëm dhjetë vjet, e cila, sipas raportit, tejkalon edhe tendencën e regjistruar në nivel kombëtar në Itali.
Edhe më domethënëse është periudha kur është regjistruar pjesa më e madhe e kësaj pranie. Vetëm 9 prej 1,734 personave rezultojnë të regjistruar përpara vitit 1990, ndërsa 33 i përkasin periudhës 1990-1999 dhe 188 viteve 2000-2009.
Në dekadën 2010-2019 u regjistruan 537 persona, ndërsa 967 regjistrime i përkasin vetëm periudhës 2020-2025.
Kjo do të thotë se më shumë se gjysma e shqiptarëve që aktualisht mbajnë pozicione aktive në bizneset e Puglias janë regjistruar gjatë gjashtë viteve të fundit.
Raporti e lidh këtë zhvillim me maturimin ekonomik të komunitetit shqiptar, kapitalin dhe aftësitë e grumbulluara ndër vite, si dhe me forcimin e marrëdhënieve ekonomike mes Shqipërisë dhe Italisë.
Shqiptarët po kalojnë drejt kompanive më të strukturuara
Sipërmarrja individuale vazhdon të jetë forma më e përhapur, me 1,054 persona, por ndryshimi më i madh po vërehet te shoqëritë e kapitalit.
Në vitin 2015 vetëm 167 shqiptarë kishin pozicione në kompani të tilla. Numri u rrit në 310 në vitin 2020 dhe në 491 në vitin 2025.
Në një dekadë, rritja arrin në 194%.
Në të njëjtën kohë, pesha e shoqërive të kapitalit brenda totalit është rritur nga 16.9% në vitin 2015 në 28.3% në vitin 2025. Sipas raportit, ky zhvillim sinjalizon një “maturim sipërmarrës”, me kalimin nga aktivitetet individuale drejt strukturave më të organizuara dhe me potencial më të madh për investime dhe financim.
Ndërtimi kryeson, por shqiptarët po hyjnë në gjithnjë e më shumë sektorë
Ndërtimi vazhdon të jetë sektori kryesor i aktivitetit. Nga 316 shqiptarë të regjistruar në këtë fushë në vitin 2015, numri ka arritur në rreth 750 në vitin 2025, ose 43.3% e totalit.
Megjithatë, prania është zgjeruar edhe në tregti, restorante, hoteleri, transport, shërbime, mirëmbajtje, industri ushqimore dhe bujqësi.
Veçanërisht e fortë është rritja në bujqësi. Nga vetëm 41 persona në vitin 2015, numri ka arritur në 142 në vitin 2025, pavarësisht se sektori bujqësor në Puglia po përjeton në tërësi një tkurrje të numrit të bizneseve.
Rritje është regjistruar edhe te gratë shqiptare. Në vitin 2015 ishin 224 gra me pozicione në bizneset e rajonit, ndërsa në vitin 2025 numri ka arritur në 403, ose pothuajse 80% më shumë.
Komuniteti sipërmarrës shqiptar është gjithashtu relativisht i ri. 1,081 persona, ose mbi 62% e totalit, janë të moshës 30 deri në 49 vjeç, ndërsa 125 janë nën 30 vjeç.
Altamura kalon edhe Barin
Edhe shpërndarja gjeografike sjell një të dhënë interesante. Bari dhe zona BAT përqendrojnë së bashku 947 shqiptarë me pozicione në biznes, të ndjekura nga Lecce me 285, Brindisi me 190, Foggia me 176 dhe Taranto me 136.
Por në nivel bashkie, qendra me numrin më të madh nuk është Bari.
Altamura kryeson me 260 shqiptarë të regjistruar me pozicione në biznes, pothuajse dyfishi i Barit, ku numërohen 131.
Kjo shpërndarje tregon se aktiviteti sipërmarrës shqiptar nuk është kufizuar vetëm në qendrat e mëdha urbane, por është shtrirë edhe në ekonomitë lokale të qyteteve të mesme të Puglias.
Mbi 18 mijë kontrata pune brenda një viti
Raporti analizon gjithashtu peshën e komunitetit në tregun e punës.
Gjatë vitit 2025 në Puglia u aktivizuan 18,902 kontrata të reja pune për shtetas shqiptarë dhe malazezë, ku sipas raportit pothuajse të gjitha u përkasin shqiptarëve.
Kjo shifër nuk përfaqëson 18,902 persona të ndryshëm, pasi një punonjës mund të ketë lidhur më shumë se një kontratë gjatë vitit, por tregon intensitetin e lartë të pranisë së komunitetit në ekonominë rajonale.
Vetëm në bujqësi u regjistruan 11,321 kontrata, ndërsa mbi 2,100 të tjera ishin në tregtinë me shumicë, 1,405 në shërbimet e ushqimit dhe pijeve dhe mbi 1,100 në degët kryesore të ndërtimit.
Të dhënat japin kështu një fotografi ndryshe të emigracionit shqiptar në Itali. Rreth 35 vjet pas eksodeve të fillimit të viteve ’90, një pjesë gjithnjë e më e madhe e komunitetit shqiptar po kalon nga puna te sipërmarrja, nga punësimi te pronësia dhe nga roli i punonjësit te ai i administratorit dhe drejtuesit.
Nga 989 persona në vitin 2015 në 1,734 në vitin 2025, shifrat e Puglias tregojnë jo vetëm rritjen numerike, por edhe një ndryshim të profilit ekonomik të shqiptarëve përtej Adriatikut.
