Ukraina i ka bërë thirrje Bashkimit Evropian të vendosë sanksione ndaj kompanisë shtetërore ruse të energjisë bërthamore Rosatom, pas raportimeve për probleme të mundshme të sigurisë dhe inxhinierisë në një prej projekteve kryesore të kompanisë.
Ministri i Jashtëm ukrainas, Andrii Sybiha, deklaroi se Rosatom nuk duhet të shihet thjesht si një kompani energjetike, por si një instrument i politikës së Moskës për të zgjeruar ndikimin e saj në sektorin bërthamor global.
“Rosatom nuk është thjesht një kompani tjetër energjetike, është instrumenti i ambicies së Rusisë për të siguruar një monopol global në energjinë bërthamore”, shkroi Sybiha në platformën X.
Deklarata e tij erdhi pas një investigimi të POLITICO-s mbi ndërtimin e centralit bërthamor El Dabaa në Egjipt, një nga projektet kryesore ndërkombëtare të Rosatom.
Sipas dokumenteve të siguruara nga POLITICO, autoritetet egjiptiane dhe vlerësime të brendshme të kompanisë kanë ngritur shqetësime për një sërë çështjesh që lidhen me projektin, nga cilësia e punimeve me beton deri te vonesat dhe problemet në menaxhim.
Një agjenci egjiptiane ka ngritur gjithashtu pretendime për “neglizhencë të qëllimshme” dhe shkelje të “kulturës së sigurisë bërthamore”. Megjithatë, në centralin El Dabaa ende nuk është futur material bërthamor.
Duke iu referuar këtyre raportimeve, Sybiha tha se ato përbëjnë një tjetër argument se Rosatom nuk mund të konsiderohet një partner i besueshëm dhe u kërkoi vendeve të BE-së të rikthejnë në diskutim vendosjen e sanksioneve ndaj kompanisë ruse.
“Asnjë shtet nuk duhet të bëjë biznes bërthamor me një kompani bashkëfajtore në krime lufte”, deklaroi ministri ukrainas.
Rosatom ka kundërshtuar më herët pretendimet lidhur me standardet e sigurisë në El Dabaa. Kompania ka theksuar se projekti i nënshtrohet kontrolleve të rregullta nga autoritetet egjiptiane dhe ruse, si edhe nga zyrtarë të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike.
Sipas Rosatom, asnjë prej pretendimeve të paraqitura nga POLITICO nuk është konfirmuar në kuadër të procedurave kontraktuale, teknike dhe mbikëqyrëse të parashikuara për projektin.
Kompania nuk dha një koment të menjëhershëm pas deklaratave të fundit të ministrit të Jashtëm ukrainas.
Thirrja e Kievit rikthen presionin mbi vendet e Bashkimit Evropian që vazhdojnë të bashkëpunojnë me Rosatom pavarësisht luftës së Rusisë kundër Ukrainës.
Një prej rasteve më të rëndësishme është Hungaria, ku kompania ruse po ndërton dy reaktorë të rinj në centralin bërthamor Paks II. Projekti përdor teknologjinë VVER-1200, të njëjtin tip reaktori të planifikuar për centralin El Dabaa në Egjipt.
Çështja e projektit hungarez është rikthyer gjithashtu në vëmendje. Kryeministri hungarez Péter Magyar sfidoi javën e kaluar pretendimet e Rosatom se ndërtimi i reaktorëve po vazhdon sipas afateve të parashikuara.
Sipas tij, qeveria hungareze po zhvillon një rishikim të plotë të projektit.
Kievi kërkon prej kohësh që presioni ekonomik ndaj Moskës të shtrihet edhe në sektorin bërthamor, ndërsa thirrja e fundit e Sybiha synon të rikthejë çështjen e Rosatom në diskutimet mes vendeve anëtare të BE-së.
