Programi bërthamor i Iranit vazhdon të mbetet një nga çështjet më të debatueshme në arenën ndërkombëtare, duke qenë prej vitesh në fokus të negociatave diplomatike, sanksioneve dhe inspektimeve të organizmave ndërkombëtarë.

Sipas BBC, autoritetet iraniane kanë këmbëngulur vazhdimisht se programi i tyre bërthamor ka qëllime ekskluzivisht paqësore dhe civile. Megjithatë, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë shprehur vazhdimisht dyshime, duke akuzuar Teheranin se po synon të zhvillojë kapacitete për prodhimin e armëve bërthamore.

Presidenti amerikan Donald Trump ka përmendur programin bërthamor iranian si një nga arsyet kryesore që justifikuan sulmet e përbashkëta SHBA-Izrael ndaj objektivave iraniane në fund të shkurtit të këtij viti.

Sipas marrëveshjes bërthamore të vitit 2015, Irani ishte angazhuar të kufizonte pasurimin e uraniumit në nivelin 3.67%, i cili konsiderohet i përshtatshëm për përdorime civile, si furnizimi me karburant i centraleve bërthamore.

Megjithatë, për prodhimin e armëve bërthamore nevojitet uranium i pasuruar në rreth 90%.

Situata ndryshoi pas vitit 2018, kur Shtetet e Bashkuara u tërhoqën nga marrëveshja bërthamore dhe rivendosën sanksionet ndaj Iranit. Pas këtij zhvillimi, Teherani nisi gradualisht të rrisë nivelin e pasurimit të uraniumit.

Sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), deri në qershor të vitit të kaluar Irani kishte arritur të pasuronte uranium deri në 60% dhe kishte grumbulluar rreth 400 kilogramë material të pasuruar.

IAEA ka bërë të ditur gjithashtu se ka kryer inspektime rutinë në centralin bërthamor të Bushehrit, por ka hasur vështirësi në monitorimin e disa objekteve të tjera, pasi autoriteteve ndërkombëtare u është mohuar aksesi në disa prej tyre për gati një vit.

Programi bërthamor iranian mbetet një nga pikat kyçe të negociatave mes Teheranit dhe fuqive perëndimore, ndërsa zhvillimet e fundit kanë rikthyer debatin mbi sigurinë rajonale dhe rrezikun e përhapjes së armëve bërthamore në Lindjen e Mesme.