Presidenti amerikan Donald Trump njoftoi se marrëveshja paraprake mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit është nënshkruar tashmë, ndërsa ceremonia zyrtare e firmosjes pritet të zhvillohet të premten në Gjenevë.

Duke folur gjatë samitit të G7 në Francë, Trump e cilësoi dokumentin si një hap të rëndësishëm drejt uljes së tensioneve në Lindjen e Mesme dhe drejt përfundimit të një periudhe të gjatë përplasjesh mes Uashingtonit dhe Teheranit.

Sipas burimeve amerikane, marrëveshja është firmosur në mënyrë elektronike nga presidenti Donald Trump, zëvendëspresidenti J.D. Vance dhe kryetari i Parlamentit iranian. Megjithatë, përmbajtja e plotë e dokumentit nuk është bërë ende publike.

Zëvendëspresidenti J.D. Vance deklaroi se memorandumi i mirëkuptimit përmban vetëm kornizën bazë të marrëveshjes, ndërsa çështjet më të rëndësishme do të diskutohen gjatë negociatave teknike që pritet të zhvillohen në javët e ardhshme.

Një nga pikat kryesore mbetet programi bërthamor iranian. SHBA kërkon garanci të verifikueshme se Irani nuk do të zhvillojë armë bërthamore, ndërsa Teherani synon lehtësimin e sanksioneve dhe normalizimin gradual të marrëdhënieve ekonomike.

Sipas informacioneve të publikuara deri tani, marrëveshja parashikon heqjen e bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe nisjen e një periudhe 60-ditore negociatash intensive për arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare.

Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga çështjet më të ndjeshme të procesit, pasi përmes saj kalon një pjesë e konsiderueshme e tregtisë globale të naftës dhe gazit. Megjithatë, ende nuk ka qartësi të plotë mbi mënyrën e funksionimit të lundrimit në këtë korridor strategjik, pasi interpretimet e palëve mbi detajet e marrëveshjes mbeten të ndryshme.

Administrata amerikane ka bërë të ditur se çdo lehtësim i sanksioneve dhe çdo lirim i fondeve iraniane të ngrira do të kushtëzohet nga përmbushja e angazhimeve të marra nga Teherani gjatë procesit negociues.

Nga ana tjetër, autoritetet iraniane e kanë përshëndetur marrëveshjen si rezultat të negociatave të gjata të ndërmjetësuara nga Katari, por kanë theksuar se mosbesimi ndaj SHBA-së vazhdon të mbetet i lartë. Sipas Teheranit, dokumenti përfaqëson vetëm një hap të parë dhe jo zgjidhjen përfundimtare të mosmarrëveshjeve mes dy vendeve.

Marrëveshja ka shkaktuar reagime edhe në Izrael. Kryeministri Benjamin Netanyahu deklaroi se Izraeli nuk do të lejojë në asnjë rrethanë që Irani të pajiset me armë bërthamore dhe la të kuptohet se ka rezerva për disa elemente të marrëveshjes, pavarësisht koordinimit të ngushtë me Uashingtonin.

Netanyahu theksoi gjithashtu se forcat izraelite do të vazhdojnë të mbajnë pozicionet që Tel Avivi i konsideron strategjike për sigurinë kombëtare, përfshirë zona në Liban, Siri dhe Gaza.

Ndërkohë, situata në terren mbetet e tensionuar. Në jug të Libanit janë raportuar incidente të reja ushtarake, ndërsa Hezbollahu ka njoftuar sulme me raketa dhe dronë ndaj objektivave izraelite. Zyrtarët amerikanë kanë sqaruar se armëpushimi i parashikuar në marrëveshje nuk nënkupton automatikisht tërheqjen e forcave izraelite nga territori libanez.

Marrëveshja është mirëpritur nga Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe Italia, të cilat kanë përsëritur se Irani nuk duhet të pajiset me armë bërthamore, por kanë lënë të hapur mundësinë e lehtësimit të sanksioneve nëse Teherani ndërmerr hapa konkretë dhe të verifikueshëm.

Kryeministri britanik Keir Starmer e cilësoi zhvillimin si një hap të rëndësishëm drejt stabilitetit rajonal, ndërsa vëmendja e komunitetit ndërkombëtar tashmë është përqendruar te negociatat që do të pasojnë dhe te zbatimi i angazhimeve të marra nga të dyja palët.