Gara globale për ndërtimin e qendrave të mëdha të të dhënave për inteligjencën artificiale po zhvendoset edhe në Europë, por jo të gjitha vendet e Bashkimit Europian janë të gatshme të financojnë ambicien e Brukselit.
Tetëmbëdhjetë nga 27 vendet anëtare kanë premtuar fonde për planin e BE-së për krijimin e shtatë qendrave të mëdha të kapaciteteve kompjuterike për inteligjencën artificiale, të njohura si “gigafabrika”. Nëntë vende nuk kanë marrë angazhime financiare, në një kohë kur buxhetet kombëtare përballen me presione të shumta.
Shtetet e Bashkuara kryesojnë aktualisht garën globale për sigurimin e fuqisë kompjuterike të nevojshme për zhvillimin e inteligjencës artificiale, të mbështetura nga investimet e mëdha private të kompanive teknologjike. Në këtë kontekst, BE-ja po përpiqet të ndërtojë kapacitetet e veta dhe të zvogëlojë hendekun me konkurrentët globalë.
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, prezantoi vitin e kaluar planin për ngritjen e shtatë gigafabrikave të AI-së, tre më të mëdha dhe katër më të vogla. Ato synojnë t’u japin studiuesve dhe kompanive të reja europiane kapacitetet e nevojshme për trajnimin e modeleve shumë të mëdha të inteligjencës artificiale.
Përpara nisjes së projekteve, qeveritë duhet të angazhohen për blerjen e kapaciteteve kompjuterike nga gigafabrikat ku marrin pjesë. Vlera e këtyre angazhimeve duhet të jetë të paktën e barabartë me financimin e premtuar nga BE-ja.
Sipas një dokumenti të Komisionit Europian, vendet anëtare që kanë vendosur të mbështesin projektet kanë angazhuar së bashku rreth 3 miliardë euro.
Megjithatë, për disa qeveri angazhimi i dhjetëra apo qindra milionë eurove për një periudhë disa-vjeçare konsiderohet i papërballueshëm. Holanda, për shembull, ka bërë të ditur se në buxhetin aktual nuk ka hapësirë për detyrimet financiare që kërkon projekti.
Plani parashikon një partneritet të gjerë publik-privat. Financimi publik nga BE-ja dhe shtetet anëtare nuk do të kalojë 35% të investimit të përgjithshëm, ndërsa pjesa tjetër duhet të sigurohet nga kompanitë private.
Franca, Danimarka, Polonia dhe Çekia kanë premtuar nga 100 milionë euro për projektet e gigafabrikave më të vogla. Portugalia, Spanja, Gjermania, Italia dhe Greqia planifikojnë të angazhojnë nga 200 milionë euro për gigafabrikat më të mëdha.
Gjermania ka paraqitur angazhimin më ambicioz, duke shtuar edhe 800 milionë euro të tjera dhe duke e çuar kontributin e saj kombëtar në një total prej 1 miliard eurosh.
Vende të tjera kanë premtuar shuma më të vogla, nga 50 milionë euro në rastin e Suedisë deri në 1 milion euro nga Lituania. Kroacia, Hungaria dhe Lituania, për shembull, po mbështesin ofertën e Polonisë me një kontribut të përbashkët prej 36 milionë eurosh.
Komisioni Europian pritet të përzgjedhë shtatë projektet fituese në fillim të vitit të ardhshëm. Secili projekt do të marrë fillimisht rreth 100 deri në 200 milionë euro, në varësi të madhësisë, ndërsa më pas parashikohet një mbështetje shtesë prej 400 deri në 800 milionë eurosh.
Pas përzgjedhjes, ndërtimi dhe përgatitja e gigafabrikave mund të zgjasin rreth 18 muaj. Kjo do të thotë se për shumë qeveri pagesat pritet të nisin vetëm në vitin 2028 dhe të shpërndahen gjatë pesë viteve pasuese.
Pavarësisht investimeve të planifikuara, projekti ka nxitur edhe kritika, me politikanë dhe ekspertë që vënë në pikëpyetje leverdinë ekonomike të gigafabrikave dhe kostot e larta të nevojshme për t’i bërë ato konkurruese në garën globale të inteligjencës artificiale.
