Rajoni i Himalajeve po përballet me një rrezik gjithnjë e më serioz nga përmbytjet e shkaktuara nga liqenet akullnajore, ndërsa ndryshimet klimatike po përshpejtojnë shkrirjen e akullnajave dhe po destabilizojnë terrenin malor.
Paralajmërimi është bërë nga Kani Vignaraya, ndihmëssekretare e përgjithshme e OKB-së dhe drejtoreshë rajonale për Azinë dhe Paqësorin në Programin e Kombeve të Bashkuara për Zhvillim, pas përmbytjeve shkatërruese të javës së kaluar në Nepal, ku numri i viktimave raportohet se ka kaluar 1,000.
Në një intervistë për Reuters, Vignaraya tha se rreziku për komunitetet që jetojnë përgjatë lumenjve të Himalajeve po rritet me shpejtësi.
“Popullsia në rrezik shkon në miliona”, deklaroi ajo, duke iu referuar të dhënave të përditësuara të mbledhura nga UNDP dhe organizatat partnere në muajin qershor.
Sipas zyrtares së OKB-së, kërcënimi nuk kufizohet vetëm te prodhimi i energjisë hidroelektrike. Zona të tëra përgjatë lumenjve, ku jetojnë miliona njerëz, mund të bëhen praktikisht të pabanueshme nëse fenomenet ekstreme vazhdojnë të intensifikohen.
“Teknologjia nuk mund të evoluojë aq shpejt sa të parandalojë humbjet përgjatë këtyre sistemeve të mëdha lumore, të cilat përballojnë përmbytjet e shkaktuara nga liqenet akullnajore”, tha Vignaraya.
Në vitin 2020, studiuesit kishin identifikuar 47 liqene akullnajore potencialisht të rrezikshme në Nepal, Kinë dhe Indi. Që prej asaj kohe, ekspertët vlerësojnë se numri real i tyre është rritur ndjeshëm.
Përmbytja e fundit në Nepal u shkaktua nga shembja e një pjese të akullnajës pranë majës Langtang Lirung. Masa e akullit dhe dheut rrëshqiti drejt luginës, duke krijuar një valë të fuqishme që përfshiu lumin Trishuli.
Ky fenomen ndryshon nga përmbytjet e njohura si GLOF, të cilat shkaktohen nga shpërthimi i liqeneve akullnajore. Ato ndodhin kur uji i krijuar nga shkrirja e akullit grumbullohet pas një dige natyrore dhe, me rritjen e presionit, diga çahet ose tejmbushet, duke lëshuar papritur sasi të mëdha uji në drejtim të rrjedhës së lumit.
Sipas zyrtarëve të OKB-së, rreziku nga të dyja fenomenet po shtohet si pasojë e ndryshimeve klimatike. Shkrirja më e shpejtë e akullnajave rrit sasinë e ujit në liqenet akullnajore, ndërsa njëkohësisht destabilizon shpatet dhe masivet shkëmbore dhe ushtron presion më të madh mbi digat natyrore.
Studiuesit kanë identifikuar liqene potencialisht të rrezikshme në zona të gjera të rajonit Hindu Kush-Himalaje, por sipas Vignarayas, Nepali është veçanërisht i ekspozuar për shkak të varësisë së madhe nga akullnajat për furnizimin me ujë, prodhimin e energjisë dhe ekonominë.
“Ne përballemi me disa zgjedhje shumë, shumë të vështira”, tha ajo.
Për miliona banorë që jetojnë përgjatë lumenjve, zhvendosja drejt zonave më të larta mund të mos jetë një zgjidhje ekonomikisht e përballueshme. Në të njëjtën kohë, infrastruktura kritike mbetet e ekspozuar ndaj katastrofave të tilla.
Sipas UNDP-së, përmbytjet e fundit në Nepal shkatërruan 15 hidrocentrale të mëdha që ndodheshin ende në ndërtim, përveç dëmeve të shkaktuara në impiantet që ishin tashmë në funksion.
Vignaraya tha se hidrocentralet dhe rrjetet energjetike mund të bëhen më rezistente përmes teknologjive të reja dhe masave më të avancuara të mbrojtjes. Megjithatë, ajo paralajmëroi se katastrofa të përmasave ekstreme mund të tejkalojnë edhe sistemet më të sofistikuara të sigurisë.
“Nuk ka asnjë strukturë që do të mund ta kishte ndaluar atë”, tha zyrtarja e OKB-së, duke iu referuar valës së baltës dhe akullit që goditi Nepalin.
