Si po rikthehet Shqipëria në hartën energjetike të SHBA-ve dhe Ballkanit

Katër vite më parë, ankorimi i dy termocentraleve lundruese në Triportin e Vlorës u kthye në një nga ngjarjet më të diskutuara në vend. Projekti u promovua fort nga qeveria shqiptare dhe u mbështet publikisht edhe nga ish-ambasadorja amerikane në Tiranë, Yuri Kim, e cila ishte e pranishme në disa aktivitete lidhur me këtë investim.

Megjithatë, pas bujës fillestare, projekti hasi në vonesa dhe u përfshi në debate të forta politike dhe mediatike, duke ngritur pikëpyetje mbi efektivitetin dhe transparencën e tij.

Në sfond të kësaj historie qëndron një zhvillim më i hershëm dhe më strategjik. Në vitin 2021, Shqipëria nënshkroi një memorandum mirëkuptimi me kompanitë amerikane Excelerate Energy dhe ExxonMobil për ndërtimin e një terminali LNG në Vlorë, si dhe për modernizimin e termocentralit ekzistues dhe krijimin e një rrjeti shpërndarjeje për rajonin.

Ky projekt u mbështet në nivele të larta ndërkombëtare, ku një rol simbolik pati edhe Mike Pompeo, ish-Sekretar i Shtetit i SHBA-së, i cili ishte ndër figurat që i dha peshë marrëveshjes në atë kohë.

Zhvillimet globale në energji, sidomos pas tensioneve në Europë dhe rritjes së kërkesës për gaz, e kanë rikthyer në fokus këtë projekt. SHBA-të po përpiqen të zgjerojnë ndikimin e tyre në tregun energjetik europian, duke përdorur LNG si një alternativë ndaj burimeve tradicionale.

Ndërkohë, në këtë skenë është rikthyer edhe emri i Yuri Kim, e cila pas largimit nga Shqipëria ka marrë një rol drejtues në një prej kompanive më të mëdha energjetike amerikane, duke forcuar lidhjen mes diplomacisë dhe industrisë së energjisë.

Një tjetër figurë kyçe në zhvillimet e fundit është ambasadorja e SHBA në Athinë, Kimberly Guilfoyle, e cila ka qenë aktive në promovimin e bashkëpunimit rajonal mes SHBA-së, Shqipërisë dhe Greqisë në këtë sektor.

Së fundmi, marrëveshjet e reja për gazin e lëngshëm dhe projektet në zhvillim tregojnë se plani për Vlorën nuk është braktisur, por po rikthehet në një shkallë më të gjerë. Në rajon, projekte të ngjashme janë duke u zhvilluar paralelisht, përfshirë terminale LNG dhe gazsjellës që synojnë të lidhin Ballkanin me furnizimet amerikane.

Në këtë kontekst, Shqipëria po shihet gjithnjë e më shumë si një nyje strategjike energjetike, ndërsa Vlora mund të shndërrohet në një pikë kyçe për importin dhe shpërndarjen e gazit në Europën Juglindore.

Nëse këto projekte realizohen sipas planit, vendi jo vetëm që do të sigurojë më shumë pavarësi energjetike, por edhe do të fitojë një rol të ri në hartën gjeopolitike të energjisë në rajon.