Mali i Zi kryeson aktualisht garën e vendeve kandidate për anëtarësimin në Bashkimin Europian, por afrimi i Podgoricës me vijën e finishit po shoqërohet me shqetësime se Serbia mund të përpiqet të ndikojë në proces për të ruajtur peshën e saj rajonale dhe për të shmangur krahasimet me ecurinë e saj drejt BE-së.
Sipas Euronews, zyrtarë, diplomatë dhe ekspertë europianë kanë ngritur shqetësime për përpjekje të Beogradit për të ndikuar në zhvillimet e brendshme politike në Malin e Zi. Serbia i ka hedhur poshtë këto pretendime, duke deklaruar se nuk ka interes të ndërhyjë në procesin e integrimit europian të fqinjit të saj.
Ndërsa Mali i Zi po avancon drejt anëtarësimit, procesi i Serbisë mbetet më i pasigurt. Beogradi nuk i ka hapur ende të gjitha grupkapitujt negociues, ndërsa muajin e kaluar tetë shtete anëtare bllokuan përpjekjen e fundit për avancimin e negociatave.
“Ne shohim disa veprime nga qeveria serbe dhe partitë opozitare që e ndërlikojnë situatën e brendshme në Mal të Zi”, deklaroi eurodeputeti kroat Tonino Picula përpara votimit të korrikut në Parlamentin Europian mbi raportin vjetor të progresit për vendet kandidate.
Tre zyrtarë që punojnë për Komisionin Europian dhe qeveritë e vendeve anëtare i thanë Euronews se janë në dijeni të përpjekjeve për ndërhyrje në punët e brendshme të Malit të Zi.
Ish-zëvendëskryeministrja malazeze Jovana Maroviç ishte edhe më e drejtpërdrejtë në akuzat ndaj Beogradit.
“Serbia po bën gjithçka që mundet për ta formësuar Malin e Zi nga brenda, duke ndikuar në atë që jemi si vend”, deklaroi ajo, duke shtuar se përpjekje të tilla mund të vazhdojnë edhe pas anëtarësimit të Podgoricës në BE, megjithëse atëherë realizimi i disa objektivave do të bëhej më i vështirë.
Maroviç përmendi mes nismave të debatueshme përpjekjen për ta përfshirë serbishten në Kushtetutë si gjuhë zyrtare krahas gjuhës malazeze.
Një tjetër përplasje lidhej me përpjekjen për ndryshimin e emrit të Bibliotekës Kombëtare të Podgoricës, e cila mban emrin e antifashistit Radosav Ljumović. Propozimi ishte që institucioni të merrte emrin e Marko Miljanov, udhëheqës ushtarak dhe shkrimtar i lidhur me traditën historike malazezo-serbe. Nisma u ndalua nga Ministria e Kulturës.
Sipas Maroviç, raste të tilla tregojnë një përpjekje për të zhvendosur vëmendjen nga trashëgimia antifashiste drejt politikave të identitetit. Ajo përmendi gjithashtu iniciativa në nivel lokal nga forca politike pro-serbe për të kundërshtuar njohjen e Kosovës nga Mali i Zi.
Megjithatë, deri tani këto tensione nuk e kanë ndalur procesin europian. Elita politike malazeze ka ruajtur një konsensus të gjerë për reformat e lidhura me anëtarësimin.
Në korrik, 74 nga 77 deputetë votuan për hapjen e procedurës së reformës kushtetuese, ndërsa në fund të gushtit ndryshimet u miratuan me një shumicë prej dy të tretash, me 68 vota.
Marrëdhëniet mes Serbisë dhe Malit të Zi mbeten të ndikuara edhe nga historia e ndërlikuar mes dy vendeve. Mali i Zi u njoh si shtet sovran në Kongresin e Berlinit në vitin 1878 dhe rifitoi pavarësinë në vitin 2006.
Në maj, gjatë 20-vjetorit të pavarësisë së Malit të Zi, Presidenti serb Aleksandar Vuçiç e përshkroi përvjetorin si “një festë madhështore të shkëputjes nga Serbia ime”, duke deklaruar se pjesëmarrja në të do të përbënte “një pështymë në fytyrë” për serbët.
Një muaj më vonë, Vuçiç mori pjesë në Samitin BE-Ballkani Perëndimor në Tivat, ku deklaroi se inteligjenca serbe e kishte paralajmëruar për një rrezik të lartë sigurie lidhur me një komplot të mundshëm për vrasjen e tij nga klane kriminale malazeze.
Florian Bieber, koordinator i Grupit Këshillimor të Politikave për Ballkanin në Europë, vlerëson se përkeqësimi i marrëdhënieve mes dy vendeve mund ta shtyjë Serbinë të përpiqet të pengojë procesin europian të Podgoricës.
“Bashkimi i Malit të Zi me BE-në krijon pyetje të pakëndshme për Serbinë”, deklaroi Bieber.
Edhe Qendra Polake për Studime Lindore ka ngritur mundësinë që Beogradi të përpiqet të destabilizojë Malin e Zi, duke argumentuar se anëtarësimi i Podgoricës në BE mund të dobësojë rolin udhëheqës të Serbisë në rajon dhe ndikimin e saj mbi fqinjin.
Rreth një e treta e qytetarëve të Malit të Zi identifikohen si serbë etnikë, ndërsa Beogradi ruan ndikim të konsiderueshëm përmes lidhjeve politike, mediave dhe Kishës Ortodokse Serbe.
Ambasadori i Serbisë në BE, Danijel Apostoloviç, i hodhi poshtë pretendimet se Beogradi synon të ndërhyjë në rrugën europiane të Malit të Zi.
“Serbia nuk ka interes të ndërhyjë në procesin e pranimit të Malit të Zi në BE. Fokusi ynë është në procesin tonë të reformave dhe rritjen ekonomike”, deklaroi ai.
Apostoloviç shprehu ndërkohë keqardhje për mungesën e një vendimi nga disa shtete anëtare për avancimin e Serbisë, duke kujtuar se Komisioni Europian ka rekomanduar pesë herë hapjen e Grupit 3 të negociatave, por kjo ende nuk është realizuar.
Për Brukselin, tensionet mes dy vendeve krijojnë një situatë veçanërisht të ndërlikuar. Mali i Zi konsiderohet kandidati më i avancuar drejt anëtarësimit, ndërsa Serbia vazhdon të shihet si një prej vendeve me peshën më të madhe politike dhe ekonomike në Ballkanin Perëndimor.
Nga këndvështrimi i Beogradit, procesi i zgjerimit nuk drejtohet vetëm nga merita, por edhe nga konsideratat gjeopolitike. Serbia përmend problemet me krimin e organizuar në Malin e Zi si argument se Podgorica vazhdon të ketë mangësi në sundimin e ligjit, ndërsa ngre edhe çështjen e statusit të gjuhës serbe.
Podgorica, nga ana tjetër, e lidh progresin e saj drejt BE-së me aftësinë për të përfshirë grupet e ndryshme etnike në procesin politik dhe në miratimin e reformave.
Një diplomat i cituar nga Euronews paralajmëroi se disa forca politike pro-serbe në Malin e Zi kanë vepruar si “agjentë të një vendi të huaj”, ndërsa theksoi se ruajtja e stabilitetit politik është thelbësore për fazën përfundimtare të negociatave.
“Serbia mund të kërcënojë rrugën e pranimit në BE”, deklaroi diplomati.
Në këtë fazë, sfida kryesore për Malin e Zi është ruajtja e konsensusit të gjerë politik dhe shmangia e përplasjeve etnike që mund të ngadalësojnë reformat. Pikërisht qëndrueshmëria e këtij uniteti pritet të jetë vendimtare për ritmin me të cilin Podgorica do të mund të përfundojë rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian.
