Komisioni Europian duket se po ndryshon mënyrën se si përballet me gjigantët amerikanë të teknologjisë, duke u larguar nga gjobat miliardëshe të së kaluarës dhe duke i dhënë më shumë peshë dialogut rregullator dhe detyrimit të kompanive për të ndryshuar praktikat e tyre në tregun europian.
Sinjali i fundit erdhi me gjobën prej 890 milionë eurosh ndaj Google muajin e kaluar për shkelje të Aktit të Tregjeve Digjitale (DMA). Megjithëse shuma është e konsiderueshme, ajo mbetet shumë më e ulët se penalitetet që Brukseli vendoste ndaj kompanisë në të kaluarën. Vetëm një gjobë e vitit 2018 ndaj Google për abuzim me pozitën dominuese arriti në 4.1 miliardë euro dhe u konfirmua së fundmi nga gjykata më e lartë e BE-së.
Në total, gjobat e vendosura për shkelje të DMA-së kanë arritur në rreth 1.6 miliardë euro. Deri tani janë gjobitur tre kompani dhe janë hapur shtatë procedura për mosrespektim të rregullave.
DMA, që hyri në fuqi tre vite më parë, përcakton rregulla të posaçme për platformat e mëdha digjitale të konsideruara “gatekeepers”. Shumica e tyre janë kompani amerikane, mes tyre Google, Apple, Meta, Amazon dhe Microsoft.
Kjo ka shkaktuar përplasje me Uashingtonin, i cili e ka akuzuar BE-në se po diskriminon kompanitë amerikane. Administrata e Donald Trump ka kërcënuar gjithashtu me masa tregtare ndaj Europës, duke shtuar presionin mbi Brukselin në një kohë kur marrëdhëniet tregtare transatlantike mbeten të brishta.
Megjithatë, Komisioni Europian mohon se ka zbutur qëndrimin për shkak të presionit amerikan. Zëdhënësi Ricardo Cardoso tha se gjobat përcaktohen sipas kuadrit ligjor dhe rrethanave të secilit rast dhe se nuk është e përshtatshme të krahasohen penalitetet e vendosura sipas instrumenteve të ndryshme ligjore.
Një nga instrumentet që Brukseli po përdor gjithnjë e më shumë janë të ashtuquajturat “vendime specifikuese”. Në vend që të konstatojë menjëherë një shkelje dhe të vendosë gjobë, Komisioni përcakton teknikisht se çfarë duhet të ndryshojë një kompani për të respektuar DMA-në.
Në korrik, një vendim i tillë detyroi Google të ndajë të dhënat e kërkimit me rivalët, ndërsa një tjetër kërkoi hapjen e sistemit Android ndaj asistentëve rivalë të inteligjencës artificiale.
Sipas ekspertëve, objektivi i DMA-së nuk është domosdoshmërisht vendosja e gjobave të mëdha, por ndryshimi i sjelljes së kompanive. Alexandre de Streel, nga Centre on Regulation in Europe, argumenton se efektiviteti i ligjit duhet të matet me ndikimin që ka në treg dhe jo me shumën e penaliteteve.
Por kompanitë më të vogla europiane janë më skeptike. Përfaqësues të tyre argumentojnë se gjobat e reduktuara mund të kthehen thjesht në një “kosto biznesi” për gjigantët e teknologjisë dhe të mos jenë të mjaftueshme për të ndryshuar ekuilibrat e tregut.
Ndryshimi i qasjes është reflektuar edhe në çështjet ndaj Apple dhe Meta. Brukseli sinjalizoi se mund të mbyllë pa një gjobë të re çështjen më të madhe të hapur ndaj Apple, pasi kompania ndryshoi kushtet që vendos ndaj zhvilluesve të aplikacioneve në BE. Kjo do t’i jepte fund edhe procedurës që mund ta ekspozonte Apple ndaj pagesave periodike deri në 5% të xhiros globale në rast mosrespektimi.
Edhe Meta ka bërë ndryshime pas dialogut me Komisionin, duke shtuar një alternativë të tretë për përdoruesit që nuk duan as reklama plotësisht të personalizuara dhe as abonim me pagesë. Brukseli po monitoron funksionimin e këtij opsioni.
Të dhënat tregojnë gjithashtu një zhvendosje drejt dialogut. Sipas një analize të Centre for European Policy, pas rikthimit të Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë në janar 2025, vendimet dhe masat e Komisionit në kuadër të DMA-së janë rritur me 18%, ndërsa vendimet formale të zbatimit kanë rënë me 37%.
Ndërkohë, kompanitë europiane që kërkojnë të sfidojnë dominimin e platformave të mëdha po i drejtohen gjithnjë e më shumë gjykatave kombëtare. Në Gjermani, një gjykatë urdhëroi Google të ndalonte favorizimin e Gmail gjatë konfigurimit të pajisjeve Android, ndërsa në Francë kompania Liligo ka ngritur një çështje kundër Google për favorizim të pretenduar të shërbimeve të veta në kërkimet për fluturime.
Brukseli këmbëngul se nuk po tërhiqet nga zbatimi i DMA-së dhe se do të vazhdojë të hapë procedura kur është e nevojshme. Por zhvillimet e fundit tregojnë se beteja e BE-së me Big Tech po ndryshon formë: më pak gjoba spektakolare miliardëshe dhe më shumë presion për ndryshime konkrete në mënyrën se si platformat operojnë në tregun europian.
