SHBA-ja dhe Irani kanë shkëmbyer sulme ushtarake për herë të parë në më shumë se një muaj, duke rikthyer tensionet në Lindjen e Mesme pas disa javësh qetësie relative dhe duke shtuar frikën për një përshkallëzim më të gjerë të konfliktit.
Ushtria amerikane goditi dy raketahedhës iranianë në ishullin Larak, pasi, sipas Komandës Qendrore të SHBA-së, CENTCOM, forcat iraniane po përgatiteshin të vendosnin mina detare në Ngushticën e Hormuzit, një prej korridoreve më të rëndësishme për transportin global të naftës.
Irani u kundërpërgjigj duke lëshuar raketa drejt objektivave ushtarake amerikane në Jordani dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Jordania njoftoi se sistemet e saj të mbrojtjes ajrore rrëzuan tetë raketa që kishin hyrë në hapësirën ajrore të vendit.
Emiratet e Bashkuara Arabe raportuan ndërkohë zbulimin e një droni mbi ujërat e tyre territoriale dhe dënuan atë që e cilësuan si një përshkallëzim të rrezikshëm. Abu Dhabi mohoi raportimet se ishte goditur baza ku ndodhet personel amerikan.
Sipas agjencisë shtetërore iraniane IRNA, e cila citoi guvernatorin e qarkut Qeshm, nga sulmi amerikan në Larak u vranë të paktën dy persona dhe disa të tjerë mbetën të plagosur.
CENTCOM e përshkroi operacionin si një veprim “të kufizuar dhe të saktë”, duke pretenduar se objektivat ishin forca iraniane që po përgatiteshin për vendosjen e minave në Ngushticën e Hormuzit.
Sipas palës amerikane, ndërhyrja synonte mbrojtjen e anijeve civile, transportit tregtar dhe lëvizjes së lirë të mallrave në një prej arterieve kryesore të tregtisë botërore.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian deklaroi nga ana tjetër se Teherani nuk kërkon luftë, por nuk do të qëndrojë pasiv përballë asaj që e konsideron agresion. Garda Revolucionare Islamike e cilësoi goditjen amerikane si një “gabim strategjik dhe vdekjeprurës” dhe paralajmëroi për kundërpërgjigje.
Presidenti amerikan Donald Trump reagoi duke e cilësuar sërish Iranin si një “shtet të dështuar” dhe paralajmëroi se Uashingtoni do t’u përgjigjet sulmeve iraniane.
Përplasja ka dhënë efekt të menjëhershëm edhe në tregjet energjetike. Çmimet globale të naftës u rritën me afro 3%, ndërsa investitorët reaguan ndaj shqetësimeve për sigurinë e lundrimit dhe furnizimit përmes Ngushticës së Hormuzit.
Ky korridor detar është kthyer në një prej pikave kryesore të përplasjes mes Uashingtonit dhe Teheranit. SHBA-ja deklaron se synon të garantojë lëvizjen e lirë të anijeve, ndërsa Irani e ka lidhur sigurinë dhe funksionimin normal të korridorit me zhvillimet më të gjera politike dhe të sigurisë në rajon.
Përshkallëzimi vjen ndërsa negociatat e drejtpërdrejta mes SHBA-së dhe Iranit mbeten të bllokuara. Shtëpia e Bardhë ka deklaruar se aktualisht nuk ka negociata në zhvillim mes dy vendeve.
Megjithatë, Irani dhe Omani po vazhdojnë diskutimet për një marrëveshje që mund të mundësojë rikthimin e trafikut normal detar përmes Ngushticës së Hormuzit. Edhe vende të tjera të rajonit, përfshirë Katarin, kanë mbështetur përpjekjet për një zgjidhje diplomatike.
Këshilltari i Presidentit të Emirateve të Bashkuara Arabe, Anwar Gargash, paralajmëroi se situata aktuale e “as luftë, as paqe” nuk mund të përbëjë një zgjidhje të qëndrueshme, duke bërë thirrje për një rrugëdalje politike dhe ekonomike nga kriza.
Paralelisht me presionin ushtarak, administrata Trump po përgatitet të shtojë edhe masat ekonomike kundër Teheranit. Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, ka deklaruar se SHBA-ja pritet të vendosë sanksione të reja dytësore ndaj Iranit çdo javë, duke nisur me sektorin bankar.
Rikthimi i sulmeve të drejtpërdrejta mes SHBA-së dhe Iranit shton kështu pasigurinë mbi të ardhmen e konfliktit, ndërsa shqetësimi kryesor mbetet mundësia që cikli i goditjeve dhe kundërgoditjeve të çojë në një përballje më të gjerë, me pasoja jo vetëm për sigurinë e Lindjes së Mesme, por edhe për tregtinë dhe furnizimin global me energji.
