Detet që rrethojnë Europën po përballen me temperatura jashtëzakonisht të larta, ndërsa shkencëtarët paralajmërojnë se valët e të nxehtit detar po kërcënojnë ekosistemet, peshkimin dhe komunitetet bregdetare.
Temperaturat në Atlantik dhe Mesdhe janë aktualisht shumë mbi normalen, ndërsa në disa zona ujërat kanë arritur deri në 6 gradë Celsius mbi mesataren.
Një studim i publikuar të mërkurën nga konsorciumi World Weather Attribution arrin në përfundimin se ndryshimet klimatike janë faktori kryesor që qëndron pas temperaturave jashtëzakonisht të larta të oqeaneve këtë vit.
Raporti publikohet pas një vere të karakterizuar nga valë rekord të të nxehtit në tokë, thatësira dhe zjarre të mëdha, fenomene që sipas studiuesve janë bërë më intensive për shkak të ngrohjes globale.
Në dete, pasojat mund të jenë po aq serioze. Temperaturat e larta dëmtojnë speciet detare, favorizojnë shtimin e kandilëve të detit dhe mund të rrisin rrezikun e stuhive të fuqishme gjatë muajve të ardhshëm.
“Këtë verë kemi parë disa temperatura vërtet të jashtëzakonshme të oqeaneve përreth Europës”, tha Catherine Gregory, shkencëtare e klimës në Universitetin e Bernës dhe një nga kontribueset në studim.
Sipas saj, në korrik temperatura mesatare e të gjithë Detit Mesdhe arriti pak mbi 27°C, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë për këtë muaj.
Edhe më ekstreme ishin matjet në disa zona të veçanta. Një bovë matëse në perëndim të Majorkës regjistroi temperaturë mbi 33°C në det të hapur, ndërsa kushte të ngjashme ekstreme janë evidentuar edhe në Atlantikun e Veriut.
Mesdheu ndër zonat më të prekura
Shkencëtarët analizuan katër rajone: Mesdheun Lindor dhe Perëndimor, Atlantikun pranë Gjirit të Biskajës dhe Gadishullit Iberik, si dhe detet përreth Irlandës dhe Britanisë së Madhe perëndimore.
Rezultatet tregojnë se korriku solli kushtet më ekstreme të regjistruara për valët e të nxehtit detar në Mesdheun Perëndimor, rajonin Kelt dhe zonën e Gjirit të Biskajës-Gadishullit Iberik.
Sipas analizës, ndryshimet klimatike kanë bërë që temperaturat në të dyja zonat e Mesdheut të jenë rreth 2°C më të larta nga sa do të ishin pa ndikimin e ngrohjes globale.
Në ujërat pranë Gadishullit Iberik, ndikimi llogaritet në rreth 1.4°C, ndërsa në detet pranë Irlandës në rreth 1.3°C.
Studimi tregon gjithashtu se ngrohja globale ka zgjeruar ndjeshëm sipërfaqen e prekur nga valët e të nxehtit detar.
Këtë vit, rreth 90% e Gjirit të Biskajës është përballur me temperatura jashtëzakonisht të larta. Në një skenar të simuluar pa ndryshimet klimatike, vetëm rreth 40% e kësaj zone do të ishte prekur.
Situata është e ngjashme në Mesdheun Perëndimor, ku rreth 80% e sipërfaqes është prekur nga temperaturat e larta, kundrejt vetëm 40% që do të pritej në mungesë të ngrohjes globale.
Diferenca është edhe më e madhe në Mesdheun Lindor. Rreth 70% e ujërave janë përballur këtë vit me valë të të nxehtit detar, ndërsa pa ndryshimet klimatike kjo përqindje do të ishte vetëm 9%.
Në zonën përreth Irlandës, sipërfaqja e prekur arrin rreth 80%, krahasuar me 30% në një botë pa ndikimin aktual të ngrohjes globale.
Speciet detare po zhvendosen
Oqeanet thithin pjesën më të madhe të nxehtësisë së tepërt të krijuar nga ngrohja globale e shkaktuar nga djegia e lëndëve fosile.
Rritja e temperaturave po ndryshon gradualisht edhe ekuilibrin e ekosistemeve detare. Disa specie po zhvendosen drejt ujërave më të freskëta, ndërsa organizmat që nuk mund të lëvizin, si koralet apo barishtet detare, përballen me rrezikun e ngordhjeve masive.
“Ne kemi atë që i quajmë fitues dhe humbës. Shumë specie pakësohen ose zhduken plotësisht, ndërsa të tjera lulëzojnë dhe shumohen”, shpjegoi John Bruno, ekolog në Universitetin e Karolinës së Veriut në Chapel Hill dhe bashkautor i studimit.
Ndryshimet tashmë po bëhen të dukshme në disa vende europiane.
Në Mbretërinë e Bashkuar, peshkatarët kanë raportuar përhapjen e oktapodëve gjithnjë e më në veri, ndërsa prania e tyre po ndikon te rezervat e butakëve, pasi ushqehen në mënyrë intensive me gaforre.
Në Francë, shtimi i kandilëve të detit, të favorizuar nga ujërat e ngrohta, ka krijuar probleme edhe për sektorin energjetik. Sasi të mëdha kandilësh kanë bllokuar sistemet e disa centraleve bërthamore, duke shkaktuar ndërprerje në funksionimin e reaktorëve.
Rrezik më i madh edhe për zonat bregdetare
Pasojat e mbinxehjes së deteve nuk kufizohen vetëm te biodiversiteti dhe industria e peshkimit.
Shkencëtarët paralajmërojnë se temperaturat jashtëzakonisht të larta të sipërfaqes së detit mund të rrisin rrezikun e fenomeneve ekstreme të motit në zonat bregdetare.
Ujërat e ngrohta shtojnë energjinë dhe lagështinë në atmosferë, duke krijuar kushte që mund të fuqizojnë stuhitë dhe reshjet intensive.
Studiuesit përmendin si shembull përmbytjet vdekjeprurëse që goditën Valencian në Spanjë në vitin 2024, ndërsa paralajmërojnë se një det gjithnjë e më i ngrohtë mund të krijojë kushte më të favorshme për episode të ngjashme ekstreme.
“Kur kemi temperatura shumë të larta të sipërfaqes së detit, ato u japin energji shtesë stuhive”, tha Gregory.
Sipas saj, komunitetet bregdetare përballen njëkohësisht edhe me efektin e kombinuar të temperaturave dhe lagështisë së lartë gjatë valëve të të nxehtit në tokë.
Gjetjet e reja shtojnë shqetësimet për ndikimin e ndryshimeve klimatike në Europë, ku temperaturat rekord nuk po prekin më vetëm tokën. Mbinxehja e Mesdheut dhe Atlantikut po shndërrohet në një tjetër dimension të krizës klimatike, me pasoja që mund të ndihen nga biodiversiteti dhe peshkimi deri te infrastruktura dhe siguria e miliona banorëve të zonave bregdetare.
