Zgjedhjet e së dielës në landin lindor gjerman të Saksoni-Anhalt pritet të shndërrohen në një nga provat më të vështira politike për kancelarin Friedrich Merz, ndërsa sondazhet parashikojnë një fitore të qartë të Alternativës për Gjermaninë (AfD) dhe një rezultat dukshëm më të dobët për CDU-në.
AfD pritet të dalë forcë e parë, shumë përpara konservatorëve të Merz, duke konfirmuar rritjen e së djathtës ekstreme në pjesë të mëdha të Gjermanisë Lindore. Pyetja kryesore është nëse partia do të sigurojë vota të mjaftueshme për një shumicë absolute në parlamentin rajonal apo nëse partitë e tjera do të detyrohen të krijojnë një formulë qeverisëse për ta mbajtur atë jashtë pushtetit.
Skenari më dramatik për Merz do të ishte një shumicë absolute e AfD-së. Një rezultat i tillë do t’i mundësonte partisë të qeveriste e vetme Saksoni-Anhalt dhe do të sillte për herë të parë që nga Lufta e Dytë Botërore një forcë të së djathtës ekstreme në drejtimin e një landi gjerman.
Megjithatë, sondazhet e fundit sugjerojnë se AfD mund të mos arrijë shumicën e nevojshme. Edhe ky skenar do ta vendoste CDU-në përballë një dileme të madhe, pasi partia e Merz pritet të renditet e dyta dhe do të duhej të kërkonte një formulë qeverisëse me partitë e majta.
Situata komplikohet nga fakti se CDU ka përjashtuar bashkëpunimin formal si me AfD-në, ashtu edhe me partinë e majtë Die Linke. Në këto kushte, një prej mundësive do të ishte krijimi i një qeverie të pakicës nga CDU së bashku me Partinë Socialdemokrate dhe potencialisht të Gjelbrit.
Por matematika parlamentare mund ta bënte një qeveri të tillë të varur nga votat e Die Linke për zgjedhjen e kryeministrit të landit dhe miratimin e ligjeve të rëndësishme. Modele të ngjashme ekzistojnë në lande të tjera lindore si Turingia dhe Saksonia, ku qeveritë e pakicës të drejtuara nga CDU mbështeten në forma të ndryshme nga e Majta.
Die Linke ka sinjalizuar se mund të mbështesë një formulë të tillë edhe në Saksoni-Anhalt, por do të kërkonte lëshime politike. Pikërisht kjo mund të shkaktojë përplasje të reja brenda CDU-së.
Një grup lokal i konservatorëve ka kërkuar tashmë përjashtimin e çdo modeli qeverisës që do të mbijetonte vetëm falë “vullnetit të mirë, tolerimit ose miratimit të shprehur” të Die Linke. Sipas tyre, një qeveri e qendrës së djathtë që do t’i jepte së Majtës një veto de facto mbi vendimmarrjen do të ishte e papranueshme.
Brenda CDU-së ekziston gjithashtu frika se bashkëpunimi me partitë e majta po ndihmon AfD-në, e cila mund t’i paraqesë konservatorët para elektoratit si një forcë që nuk ndryshon ndjeshëm nga e majta.
Kjo ka rikthyer debatin mbi të ashtuquajturin “muri mbrojtës” të CDU-së ndaj AfD-së, pra angazhimin për të mos krijuar koalicione apo bashkëpunim formal me të. Kryeministri i Saksonisë, Michael Kretschmer, e kritikoi hapur këtë qasje në korrik, duke deklaruar se “kushdo që ende flet për mure mbrojtëse nuk i ka kuptuar shenjat e kohës”.
Një tjetër shqetësim lidhet me mundësinë që AfD të kontestojë rezultatin nëse nuk arrin shumicën. Partia ka ngritur tashmë dyshime mbi votimin me postë, ndërsa kandidati i saj kryesor në Saksoni-Anhalt, Ulrich Siegmund, ka shprehur shqetësime të ngjashme në rrjetet sociale.
Për Merz, kriza shkon përtej rezultatit në një land. Pas 16 muajsh në detyrë, kancelari përballet me nivele shumë të ulëta popullariteti, ndërsa brenda kampit konservator kanë nisur diskutime edhe për mundësinë e zëvendësimit të tij në krye të qeverisë, një skenar i njohur në politikën gjermane si “Kanzlertausch”.
“Me pakënaqësinë, rezultatet e sondazheve dhe faktin që kemi zgjedhje të tjera vitin e ardhshëm, presioni për ndryshime themelore natyrisht do të rritet”, deklaroi politikani i CDU-së në Magdeburg, Julian Schache. Sipas tij, nuk përjashtohet që brenda partisë të ketë zëra që do t’i kërkojnë Merz të largohet.
Shenjat e pakënaqësisë janë shfaqur edhe gjatë fushatës. Politikanët konservatorë në lindje të vendit nuk kanë qenë entuziastë për përfshirjen e kancelarit në aktivitetet elektorale, ndërsa në disa dalje të tij Merz është pritur me protesta dhe fishkëllima. Gjatë një vizite këtë javë, protestuesit e quajtën atë “Pinokio” dhe “luftënxitës”, ndërsa një deklaratë e planifikuar për mediat u anulua.
Paradoksalisht, disa politikanë të CDU-së besojnë se një qeverisje e AfD-së mund t’u japë konservatorëve mundësinë të kalojnë në opozitë dhe ta sulmojnë partinë për rezultatet e saj. Deputeti rajonal Alexander Räuscher parashikoi se Siegmund mund të dështojë sapo të marrë përgjegjësinë e qeverisjes, pasi, sipas tij, nuk do të jetë në gjendje të realizojë premtimet e bëra.
Por rreziku për CDU-në është që një fitore e madhe e AfD-së në Saksoni-Anhalt të shkaktojë një efekt zinxhir. Partia e së djathtës ekstreme pritet të performojë fuqishëm edhe në zgjedhjet e ardhshme në Mecklenburg-Pomeraninë Perëndimore dhe po regjistron rezultate të forta në sondazhet për Berlinin, ndërsa katër zgjedhje të tjera rajonale janë parashikuar për vitin e ardhshëm.
Për këtë arsye, pavarësisht nëse AfD arrin ose jo të qeverisë e vetme, rezultati i së dielës mund të ketë pasoja të mëdha për të ardhmen politike të Merz. Një humbje e rëndë e CDU-së mund të intensifikojë debatin për strategjinë ndaj AfD-së, të thellojë ndarjet brenda konservatorëve dhe të shtojë presionin mbi vetë kancelarin për të qëndruar në detyrë.
