Partia Tisza e kryeministrit hungarez Péter Magyar ka propozuar ish-presidentin e Gjykatës Supreme, András Baka, për postin e presidentit të ardhshëm të Hungarisë, duke e paraqitur kandidaturën e tij si një hap drejt forcimit të shtetit të së drejtës dhe pavarësisë së institucioneve pas përfundimit të epokës së Viktor Orbán.
Parlamenti hungarez pritet të votojë kandidaturën e Bakës të martën. Duke qenë se Tisza, e cila fitoi zgjedhjet e përgjithshme në pranverë, kontrollon dy të tretat e vendeve në Parlament, zgjedhja e tij në postin kryesisht ceremonial të kreut të shtetit konsiderohet praktikisht e sigurt.
Kush është András Baka?
Baka është një nga figurat më të njohura të sistemit gjyqësor hungarez dhe ka një histori të gjatë përplasjesh me qeverisjen e mëparshme të Fidesz.
Përpara se të merrte drejtimin e Gjykatës Supreme të Hungarisë, ai kishte shërbyer si gjyqtar në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Baka u zgjodh më pas në krye të Gjykatës Supreme, por u largua nga posti në vitin 2011 gjatë qeverisjes së Fidesz. Çështja e shkarkimit të tij përfundoi në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, e cila vendosi se largimi i tij kishte qenë i paligjshëm.
Pikërisht kjo e kaluar e ka bërë Bakën një figurë simbolike në debatin hungarez mbi pavarësinë e gjyqësorit dhe ndarjen e pushteteve.
“Gjatë gjithë karrierës së tij, Dr. András Baka e ka konsideruar parimin e ndarjes së pushteteve si të një rëndësie themelore dhe ka mbrojtur vazhdimisht shtetin e së drejtës dhe pavarësinë e gjyqësorit”, deklaroi Tisza në njoftimin për kandidaturën.
Tisza: Presidenca duhet të rifitojë dinjitetin
Partia e Péter Magyar argumenton se zgjedhja e Bakës do të ndihmojë në rikthimin e rolit institucional të presidentit pas ndryshimeve të mëdha politike që ka përjetuar Hungaria.
Sipas Tisza-s, ish-kreu i Gjykatës Supreme përfaqëson “garancinë më të fortë” që institucioni i Presidentit të Republikës të rifitojë autoritetin dhe aftësinë për të përfaqësuar unitetin kombëtar.
Partia kërkon gjithashtu që presidenti të luajë rolin e një kundërpeshe institucionale ndaj shumicës qeverisëse, pavarësisht se vetë Tisza zotëron aktualisht një shumicë prej dy të tretash në Parlament.
Kjo shumicë i jep qeverisë së Magyar një fuqi të konsiderueshme politike dhe parlamentare, duke e bërë veçanërisht të rëndësishëm, sipas partisë, funksionimin e mekanizmave të kontrollit dhe balancës mes institucioneve.
Ndryshimi politik pas largimit të Orbán
Kandidatura e Bakës vjen pas ndryshimit të madh politik të pranverës, kur Tisza fitoi bindshëm zgjedhjet e përgjithshme dhe i dha fund qeverisjes 16-vjeçare të Viktor Orbán.
Péter Magyar, i cili u shndërrua nga kritik i sistemit të Fidesz në sfiduesin kryesor të Orbán, mori drejtimin e qeverisë pas fitores së Tisza-s.
Ndryshimi i pushtetit ka hapur një fazë të re politike në Hungari, me qeverinë e re që ka vendosur në qendër të programit të saj edhe çështjet e shtetit të së drejtës dhe funksionimit të institucioneve.
Si u largua presidenti Tamás Sulyok
Propozimi i një presidenti të ri u bë i nevojshëm pas largimit muajin e kaluar të Tamás Sulyok.
Sulyok firmosi një ndryshim kushtetues që solli përfundimin e mandatit të tij, pas disa muajsh presioni publik nga Péter Magyar.
Kryeministri i ri kishte kërkuar dorëheqjen e Sulyok pas fitores së Tisza-s, duke argumentuar se ndryshimi politik i vendit duhej të reflektohej edhe në institucionin e Presidentit të Republikës.
Largimi i Sulyok i hapi rrugën shumicës së re parlamentare për të zgjedhur kreun e ardhshëm të shtetit.
Judit Polgár ishte zgjedhja e parë e Magyar
András Baka nuk ishte emri i parë që Péter Magyar kishte menduar për presidencën.
Fillimisht, kryeministri kishte synuar t’ia ofronte postin mjeshtres së madhe të shahut Judit Polgár, një prej figurave më të njohura hungareze në arenën ndërkombëtare.
Polgár, megjithatë, refuzoi kandidaturën, duke argumentuar se përgjegjësia dhe presioni që shoqërojnë postin presidencial do të ishin tepër stresuese për të.
Pas refuzimit të saj, Tisza është orientuar drejt Bakës, duke zgjedhur kështu një profil të lidhur drejtpërdrejt me drejtësinë, pavarësinë institucionale dhe përplasjet e mëparshme me qeverisjen e Fidesz.
Nëse Parlamenti e miraton të martën, siç pritet për shkak të shumicës prej dy të tretash të Tisza-s, András Baka do të marrë presidencën në një moment të rëndësishëm tranzicioni për Hungarinë, ndërsa qeveria e Péter Magyar synon të distancohet nga modeli politik i ndërtuar gjatë 16 viteve të drejtimit të Viktor Orbán.
