Europa po hyn në një periudhë të ndjeshme për sigurinë energjetike, pasi rezervat e gazit natyror kanë rënë në nivele jashtëzakonisht të ulëta për këtë periudhë të vitit. Vazhdimi i luftës me Iranin, tensionet rreth Ngushticës së Hormuzit dhe një dimër i ftohtë mund të krijojnë presion të ri mbi furnizimin dhe çmimet e energjisë.
Në qendër të shqetësimit ndodhet Gjermania, konsumatori më i madh i gazit në Bashkimin Evropian. Madhësia e tregut gjerman dhe kapacitetet e mëdha të depozitimit bëjnë që një mungesë furnizimi atje të mund të ndikojë edhe te vendet fqinje, duke ushtruar presion mbi çmimet në të gjithë bllokun.
Rezervat gjermane ndodheshin në gusht në vetëm 47% të kapacitetit, niveli më i ulët i regjistruar që nga fillimi i mbajtjes së të dhënave. Situata ka shtuar thirrjet që Berlini të ndërhyjë drejtpërdrejt në treg dhe t’u kërkojë kompanive energjetike të kontrolluara nga shteti të blejnë gaz, edhe me çmimet aktuale të larta.
Megjithatë, qeveria gjermane deri tani ka refuzuar një ndërhyrje të tillë, duke vazhduar t’ia lërë tregut përgjegjësinë për mbushjen e depozitave.
“Rezervat janë historikisht të ulëta”
Sebastian Heinermann, drejtor menaxhues i shoqatës gjermane të operatorëve të depozitimit të gazit INES, paralajmëroi se situata është e pazakontë.
“Jo vetëm që nivelet e depozitimit janë jashtëzakonisht të ulëta për këtë periudhë të vitit, por janë historikisht të ulëta”, deklaroi ai.
Sipas Heinermann, problemi qëndron edhe te fakti se Gjermania vazhdon të mbështetet në një model të orientuar nga tregu për rimbushjen e rezervave, në një kohë kur pothuajse nuk ekzistojnë më stimujt ekonomikë tradicionalë që i shtynin kompanitë të blinin gaz gjatë verës.
Në kushte normale, kompanitë blejnë gaz kur çmimet janë më të ulëta gjatë muajve të ngrohtë, e depozitojnë dhe më pas e shesin gjatë dimrit, kur rritja e kërkesës sjell zakonisht çmime më të larta.
Por lufta me Iranin dhe temperaturat e larta kanë prishur këtë mekanizëm. Çmimet e verës janë rritur, duke e bërë më pak tërheqëse financiarisht blerjen e gazit tani për ta ruajtur për dimër.
Rezervat e BE-së rreth 58%, shumë poshtë mesatares
Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, vendet e Bashkimit Evropian u detyruan të synonin mbushjen e depozitave të gazit në 90% të kapacitetit përpara dimrit, si një masë mbrojtëse ndaj ndërprerjeve të furnizimit.
Pas shpërthimit të luftës me Iranin, objektivi u ul në 80%, me qëllim shmangien e blerjeve në panik dhe rritjes së mëtejshme të çmimeve.
Pavarësisht kësaj, rezervat në të gjithë BE-në aktualisht ndodhen në rreth 58% të kapacitetit. Kjo është rreth 16 pikë përqindjeje më pak se mesatarja historike e pesë viteve të fundit dhe niveli më i ulët që prej vitit 2011.
Presioni mbi rezervat është reflektuar tashmë edhe në treg. Çmimi referencë i gazit natyror në Evropë po qëndron në nivele më të larta sesa gjatë katër muajve të parë të luftës me Iranin, ndërsa pasiguritë rreth Ngushticës së Hormuzit vazhdojnë të ndikojnë në tregjet energjetike.
Paralajmërimi: Deri në nëntor rezervat mund të arrijnë vetëm 65%
Komisioni Evropian ka deklaruar se nuk parashikon rrezik për furnizimin me gaz gjatë dimrit. Por disa analiza të sektorit paraqesin një tablo më shqetësuese.
Kompania e analizave energjetike Rapidan parashikon se rezervat evropiane mund të arrijnë vetëm rreth 65% të kapacitetit deri në nëntor.
Sipas analizës, arritja e objektivit të përcaktuar nga BE-ja përpara dimrit nuk do të jetë e mundur pa një rritje të konsiderueshme të çmimeve, e cila do t’i nxiste kompanitë të blinin më shumë gaz dhe të mbushnin depozitat.
Kjo krijon një dilemë për qeveritë evropiane: ndërhyrja për të siguruar rezerva më të mëdha mund të shtyjë çmimet edhe më lart, ndërsa mosndërhyrja rrit ekspozimin ndaj një dimri të ftohtë ose ndërprerjeve të papritura të furnizimit.
Varësia nga LNG e ekspozon Evropën ndaj tregut botëror
Situata komplikohet edhe nga transformimi i furnizimit energjetik të Evropës pas vitit 2022.
Pas reduktimit të furnizimeve afatgjata me gaz rus, BE-ja është mbështetur gjithnjë e më shumë te gazi natyror i lëngshëm, LNG, që transportohet me anije nga tregjet ndërkombëtare.
Ndryshe nga kontratat afatgjata, ngarkesat e LNG-së mund të ridrejtohen relativisht lehtë drejt tregut që ofron çmimin më të lartë. Kjo e vendos Evropën në konkurrencë të drejtpërdrejtë me blerësit në Azi dhe rajone të tjera.
Humbja e furnizimeve të rëndësishme nga Katari dhe rritja e kërkesës aziatike e kanë shtuar më tej këtë ekspozim.
Nëse çmimet në Azi bëhen më tërheqëse, një pjesë e ngarkesave mund të devijohen nga Evropa, duke e bërë sigurimin e furnizimeve të reja më të kushtueshëm.
Gjermania, pika më e dobët e BE-së
Situata në Gjermani konsiderohet veçanërisht e rëndësishme për të gjithë Evropën. Vendi është konsumatori më i madh i gazit në BE, ndërsa kapacitetet e tij përfaqësojnë më shumë se 20% të kapacitetit të përgjithshëm të depozitimit të gazit në Bashkimin Evropian.
Pikërisht për këtë arsye, rezervat prej vetëm 47% po shkaktojnë shqetësim përtej kufijve gjermanë.
Në rast të një dimri të ashpër ose problemeve të reja me furnizimin ndërkombëtar, një mungesë e gazit në Gjermani mund të ndikojë edhe në tregjet e vendeve fqinje dhe të shkaktojë rritje të çmimeve në të gjithë Evropën.
Disa ekspertë po kërkojnë që Berlini të ndryshojë kurs dhe t’u kërkojë kompanive të kontrolluara nga shteti, SEFE dhe Uniper, të blejnë gaz për të garantuar rimbushjen e depozitave.
Berlini refuzon ndërhyrjen: Mund t’i rrisë edhe më shumë çmimet
Qeveria gjermane, megjithatë, nuk është bindur nga këto argumente.
Ministria gjermane e Energjisë e ka pranuar se rezervat janë në nivele historikisht të ulëta, por vazhdon të argumentojë se përgjegjësia për mbushjen e depozitave u takon kompanive dhe tregtarëve.
“Është përgjegjësi e kompanive dhe tregtarëve që të mbushin objektet e depozitimit për dimër”, deklaroi një zëdhënës i ministrisë.
Sipas Berlinit, nëse qeveria do të hynte drejtpërdrejt në treg për të blerë sasi të mëdha gazi, ajo mund të kufizonte më tej ofertën dhe të shkaktonte një rritje edhe më të madhe të çmimeve.
“Mbushja e depozitave e drejtuar nga qeveria do ta kufizonte më tej tregun e gazit dhe do t’i rriste çmimet edhe më shumë. Situata e furnizimit gjatë muajve të ardhshëm në fakt do të përkeqësohej”, argumentoi ministria.
Kështu, Berlini po zgjedh të mbështetet te mekanizmat e tregut, pavarësisht paralajmërimeve se stimujt tradicionalë për mbushjen e rezervave nuk po funksionojnë si më parë.
Nëse lufta me Iranin vazhdon, tensionet rreth Hormuzit përshkallëzohen dhe Evropa përballet me një dimër të ftohtë, kjo strategji mund të vihet seriozisht në provë. Gjermania, për shkak të peshës së saj në konsumin dhe depozitimin e gazit, mund të përcaktojë në një masë të madhe nëse kontinenti do ta kalojë dimrin pa një krizë të re energjetike.
