Iraku po planifikon ndërtimin e një tubacioni të ri për eksportin e naftës përmes Sirisë drejt Detit Mesdhe, në një përpjekje për të krijuar një rrugë alternative ndaj Ngushticës së Hormuzit dhe për të mbrojtur eksportet e tij nga krizat e mundshme në Gjirin Persik.
Sipas burimeve të Reuters, projekti mund të kushtojë të paktën 15 miliardë dollarë, ndërsa ndërtimi vlerësohet se do të kërkojë rreth katër vjet.
Plani parashikon një sistem të ri tubacionesh që do të lidhë fushat e naftës në veri dhe jug të Irakut me një qendër në Haditha, në pjesën perëndimore të vendit. Prej andej, nafta do të transportohej përmes territorit sirian deri në portin e Baniasit në Mesdhe.
Kapaciteti fillestar i tubacionit të ri parashikohet të jetë rreth 2 milionë fuçi naftë në ditë, duke i dhënë Bagdadit një rrugë të rëndësishme eksporti që nuk kalon përmes Hormuzit.
Projekti merr rëndësi të veçantë për shkak të varësisë së madhe të Irakut nga terminalet e tij në Gjirin Persik. Para krizës së fundit, vendi eksportonte rreth 3.6 milionë fuçi naftë në ditë, pjesa dërrmuese përmes rrugëve detare të lidhura me Ngushticën e Hormuzit.
Çdo ndërprerje e trafikut në këtë ngushticë mund të krijojë probleme të mëdha për Bagdadin, pasi Iraku ka mundësi të kufizuara për të ridrejtuar në mënyrë të menjëhershme vëllime të mëdha të naftës drejt korridoreve të tjera.
Projekti është ende në fazën e studimeve teknike dhe financiare. Përveç kostos së lartë, realizimi i tij mund të përballet me sfida që lidhen me gjendjen e infrastrukturës ekzistuese, pastrimin e zonave të dëmtuara dhe sigurimin e të drejtave për përdorimin e tokës në territorin sirian.
Në korrik, Iraku dhe Siria nënshkruan një marrëveshje që parashikon jo vetëm rikthimin e korridorit të naftës, por edhe përgatitjen e infrastrukturës përreth tij. Në këtë kuadër janë nënshkruar dy memorandume mirëkuptimi, një mes kompanive shtetërore të naftës të dy vendeve dhe një tjetër me një konsorcium ndërkombëtar që do të merret me studimet teknike dhe financiare.
Për Sirinë, projekti mund të sjellë një rol të ri në hartën energjetike të rajonit. Kalimi i naftës irakiane përmes territorit të saj drejt Mesdheut mund të krijojë të ardhura nga tarifat e tranzitit, investime në infrastrukturë dhe aktivitet të ri ekonomik.
Ideja, megjithatë, nuk është e re.
Tubacioni historik Kirkuk-Banias u vu në funksion në vitin 1952 dhe shtrihej për rreth 895 kilometra, duke transportuar naftën nga fushat e Kirkukut në veri të Irakut, përmes Sirisë, deri në portin mesdhetar të Baniasit.
Për dekada, ai shërbeu si një korridor strategjik që i mundësonte Irakut të eksportonte naftë pa u mbështetur vetëm te Gjiri Persik. Siria, nga ana tjetër, përfitonte nga pozicioni i saj si vend tranziti.
Por historia e tubacionit është shoqëruar me ndërprerje të vazhdueshme për shkak të konflikteve dhe tensioneve politike në rajon. Gjatë Krizës së Suezit në vitin 1956, disa stacione pompimi në Siri u dëmtuan dhe transporti u ndërpre përkohësisht.
Linja u mbyll përsëri për një periudhë të gjatë gjatë luftës Iran-Irak, në një kohë kur marrëdhëniet mes Bagdadit dhe Damaskut ishin përkeqësuar ndjeshëm.
Pas pushtimit të Irakut në vitin 2003, infrastruktura pësoi dëmtime të tjera dhe tubacioni nuk arriti të rikthehej në funksionim të rregullt. Përpjekjet e mëvonshme për rehabilitimin e tij gjithashtu nuk sollën një rikthim të qëndrueshëm.
Për këtë arsye, projekti që po diskutohet aktualisht nuk shihet thjesht si restaurim i tubacionit të vjetër. Gjendja e infrastrukturës është e tillë që pjesë të konsiderueshme të sistemit mund të duhet të ndërtohen nga e para.
Nëse realizohet, kapaciteti prej rreth 2 milionë fuçish në ditë do të ishte shumë më i madh se ai i korridorit historik, i cili kishte një kapacitet prej rreth 300 mijë fuçish në ditë.
Nxitja për projektin është bërë edhe më e fortë nga tensionet rreth Ngushticës së Hormuzit. Kjo rrugë ujore është një nga korridoret më strategjike të energjisë në botë dhe çdo kufizim i trafikut të anijeve mund të ndikojë drejtpërdrejt te eksportuesit e Gjirit dhe te çmimet ndërkombëtare të naftës.
Për Irakun, problemi është veçanërisht i madh: vendi zotëron rezerva të mëdha nafte dhe mbështetet fuqishëm tek eksportet, por pjesa kryesore e tyre kalon përmes një korridori detar të ekspozuar ndaj tensioneve gjeopolitike.
Një dalje e re përmes Sirisë drejt Mesdheut do t’i jepte Bagdadit mundësinë për të diversifikuar rrugët e eksportit dhe për të reduktuar këtë rrezik.
Megjithatë, projekti mbetet disa vite larg realizimit. Edhe nëse studimet përfundojnë me sukses dhe financimi sigurohet, ndërtimi i një infrastrukture të kësaj përmase do të kërkojë investime të mëdha, bashkëpunim të qëndrueshëm mes Irakut dhe Sirisë dhe siguri përgjatë gjithë korridorit.
Nëse këto pengesa kapërcehen, rikthimi i korridorit Irak-Siri drejt Mesdheut mund të ndryshojë ndjeshëm hartën e eksporteve të naftës irakiane, duke ringjallur një rrugë historike energjetike, këtë herë me kapacitet shumë më të madh dhe me rëndësi të re strategjike.
