Europa kishte planifikuar të largohej gradualisht nga impiantet e mëdha të gazit si Kårstø në Norvegji, në kuadër të tranzicionit drejt energjisë së pastër. Por luftërat në Ukrainë dhe Iran dhe shqetësimet për furnizimin kanë ndryshuar prioritetet, duke e vendosur sigurinë energjetike gjithnjë e më shumë përpara objektivave për uljen e emetimeve.
Kårstø, impianti më i madh i përpunimit të gazit i këtij lloji në Europë, është kthyer në një simbol të këtij ndryshimi. Kompleksi norvegjez, i mbushur me tubacione, kulla distilimi dhe struktura industriale, përpunon një pjesë të konsiderueshme të gazit që më pas dërgohet drejt tregut europian.
Rezervat europiane të gazit ndodhen pranë niveleve historikisht të ulëta në prag të dimrit, duke shtuar shqetësimet për faturat e ngrohjes dhe energjisë elektrike. Në të njëjtën kohë, shumë qeveri europiane janë të kujdesshme ndaj një varësie të tepruar nga Shtetet e Bashkuara, nga frika se energjia mund të shndërrohet në instrument presioni në negociatat tregtare dhe të sigurisë me administratën e Donald Trump.
“Jetojmë në një botë ku varësitë mund të përdoren dhe po përdoren si armë”, deklaroi Ann Mettler, ish-këshilltare e presidentit të Komisionit Europian Jean-Claude Juncker. Sipas saj, është e kuptueshme që europianët po rishikojnë strategjinë e tyre.
Edhe pse Norvegjia nuk është pjesë e Bashkimit Europian dhe vetë përdor relativisht pak lëndë djegëse fosile, ajo furnizoi vitin e kaluar pothuajse një të tretën e gazit të BE-së dhe rreth 14% të naftës së papërpunuar. Afërsisht një e katërta e prodhimit norvegjez të gazit kalon përmes Kårstø, përpara se një pjesë e madhe të transportohet me tubacione drejt Belgjikës, Francës dhe Gjermanisë.
Prodhimi i gazit në shelfin kontinental norvegjez ka shënuar rënie gjatë dekadës së fundit. Megjithatë, fokusi i ri europian te siguria energjetike ka shtuar interesin për shfrytëzimin e rezervave të mbetura nënujore të naftës dhe gazit.
Ndryshimi reflektohet edhe te Equinor, kompania më e madhe norvegjeze e naftës dhe gazit dhe operatorja e Kårstø. Gjashtë vjet më parë, në kulmin e presionit politik për klimën, kompania njoftoi plane për investime të mëdha në energjinë e rinovueshme dhe arritjen e emetimeve neto zero deri në mesin e shekullit.
Këtë vit, Equinor hoqi dorë nga një prej objektivave të saj për energjinë e rinovueshme, megjithëse ruajti synimin për emetime neto zero, duke e zhvendosur sërish vëmendjen te shelfi kontinental norvegjez.
“Të gjithë klientët e mi në Europë kanë një strategji tranzicioni dhe po investojnë në burimet e rinovueshme. Por në të njëjtën kohë po sigurojnë kontrata afatgjata për gazin”, deklaroi drejtori ekzekutiv i Equinor, Anders Opedal.
Deklarata erdhi pasi kompania nënshkroi një kontratë 15-vjeçare për furnizimin me gaz të kompanisë gjermane Uniper. Sipas Opedal, marrëveshja do të kontribuojë në sigurinë energjetike të Europës dhe do t’i japë Equinor siguri për kërkesën, duke mundësuar vazhdimin e investimeve në shelfin norvegjez.
Qeveria norvegjeze, e cila zotëron rreth dy të tretat e Equinor, po përcjell një mesazh të ngjashëm.
“Strategjia jonë është të jemi një furnizues afatgjatë i naftës dhe gazit për tregun europian”, deklaroi ministri norvegjez i Energjisë, Terje Aasland. “Objektivi ynë nuk përcaktohet me shifra, por është të kemi prodhim sa më të lartë të jetë e mundur.”
Megjithatë, realizimi i këtij objektivi nuk është i garantuar. Sipas parashikimeve, prodhimi norvegjez i naftës dhe gazit mund të bjerë me një të tretën deri në vitin 2050 edhe në skenarin më optimist. Skenari bazë i Drejtorisë Norvegjeze të Shelfit parashikon një rënie prej më shumë se gjysmës.
Industria dhe autoritetet norvegjeze argumentojnë se nevojiten më shumë investime dhe teknologji të reja për të ngadalësuar rënien. Shpresa të mëdha janë vendosur te zbulimet e reja, veçanërisht në Detin Barents në veriun e largët të vendit, por kërkimi në këto zona kërkon investime të mëdha dhe marrjen përsipër të rreziqeve më të larta.
Interesi ekonomik i Norvegjisë është gjithashtu i konsiderueshëm. Të ardhurat nga nafta dhe gazi kanë ndihmuar vendin të krijojë fondin më të madh sovran të pasurisë në botë, me një vlerë që aktualisht tejkalon 2 trilionë dollarë. Shpërndarjet vjetore nga fondi financojnë afërsisht një të pestën e buxhetit shtetëror.
Megjithatë, strategjia nuk gëzon mbështetje të plotë brenda vendit. Aktivistët e klimës protestuan gjatë konferencës së madhe energjetike Offshore Northern Seas në Stavanger, ndërsa Partia e Gjelbër po kërkon që Norvegjia të përgatitet për një të ardhme pa naftë.
Përfshirja e të Gjelbërve në koalicionin qeverisës ka sjellë edhe ngritjen e një komisioni që do të shqyrtojë skenarët për ekonominë norvegjeze në një të ardhme pa lëndë djegëse fosile. Megjithatë, deputetja e të Gjelbërve Frøya Skjold Sjursæther argumenton se industria e naftës dhe gazit vazhdon të ketë ndikim shumë të madh mbi politikën norvegjeze.
Paradoksi është se vetë Norvegjia përdor relativisht pak nga lëndët djegëse fosile që prodhon. Vendi ka nivelin më të lartë të përdorimit të automjeteve elektrike në botë, ndërsa rreth 90% e energjisë elektrike prodhohet nga hidrocentralet.
Pavarësisht kësaj, Oslo nuk e sheh gazin amerikan si konkurrent që duhet përjashtuar nga tregu europian. Ministri Aasland deklaroi se gazi natyror i lëngshëm amerikan është gjithashtu i rëndësishëm për sigurinë energjetike të Europës.
Shtëpia e Bardhë, nga ana tjetër, argumenton se SHBA ka furnizime të bollshme dhe të besueshme për veten dhe aleatët, ndërsa administrata Trump vazhdon të kritikojë politikat europiane të tranzicionit të gjelbër.
Equinor gjithashtu përpiqet të ruajë një ekuilibër mes dy drejtimeve. Kompania vazhdon investimet në energjinë e erës në det të hapur, por pranon se nafta dhe gazi do të mbeten pjesa kryesore e aktivitetit të saj.
“Kemi një strategji të qartë për të ofruar energji të besueshme në një botë në tranzicion. Kjo do të thotë zhvillim të energjisë, qoftë nga era në det të hapur, qoftë nga nafta dhe gazi, por pjesa më e madhe do të vazhdojë të jetë nafta dhe gazi”, tha Opedal.
Sipas Mettler, kjo situatë nxjerr në pah kontradiktën mes ambicieve klimatike të Europës dhe nevojave të saj reale energjetike. Nafta dhe gazi vazhdojnë të përbëjnë më shumë se gjysmën e konsumit final të energjisë në kontinent, pavarësisht investimeve në burime të rinovueshme, automjete elektrike dhe pompa nxehtësie.
“Ne themi një gjë dhe moralizojmë në publik për atë që duam të bëjmë, por në praktikë po blejmë shumë LNG”, tha ajo, duke argumentuar se në shumë raste Europa ende nuk ka krijuar një model ekonomik mjaftueshëm konkurrues për energjinë e pastër.
Kårstø mishëron pikërisht këtë kontradiktë. Pranë impiantit gjenden turbina me erë dhe peizazhe të gjelbra, ndërsa brenda kompleksit vazhdon përpunimi masiv i gazit. Për Europën, objektivi afatgjatë i largimit nga lëndët djegëse fosile mbetet, por luftërat, pasiguria gjeopolitike dhe frika nga varësitë energjetike po e bëjnë gazin sërish një element qendror të strategjisë së saj.
