Bashkimi Europian po synon një bashkëpunim më të ngushtë me Izraelin në zhvillimin e sistemeve të avancuara të mbrojtjes ajrore dhe kapaciteteve hapësinore, ndërsa Brukseli kërkon të forcojë autonominë teknologjike dhe aftësitë e tij përballë kërcënimeve të reja të sigurisë.
Drejtoresha e Agjencisë Hapësinore të Izraelit, Shimrit Maman, zhvilloi këtë javë një vizitë në Bruksel, ku të martën u takua me Komisioneren Europiane për startup-et, kërkimin dhe inovacionin, Ekaterina Zaharieva. Në qendër të bisedimeve ishin fusha si Inteligjenca Artificiale, robotika dhe teknologjitë që mund të përdoren si për qëllime civile, ashtu edhe për mbrojtjen.
Vizita zhvillohet përpara fjalimit të Presidentes së Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, në një samit në Paris të enjten, ku ajo pritet të paraqesë qëndrimin e saj mbi rolin e Europës në hapësirë dhe të paralajmërojë për rritjen e rivalitetit dhe kërcënimeve në këtë sektor.
“Është shumë e vështirë t’i bësh gjërat vetëm”, tha Maman për POLITICO, duke paralajmëruar se militarizimi i hapësirës “po ndodh tashmë, thjesht nuk e kuptojmë se në çfarë mase”.
Sipas saj, Izraeli po vëren një interes në rritje nga aleatët për teknologjitë me përdorim të dyfishtë, të cilat mund të shërbejnë si për nevoja civile, ashtu edhe për qëllime të mbrojtjes.
Një nga fushat ku Izraeli synon të bashkëpunojë është zhvillimi i sistemeve të paralajmërimit të hershëm. Maman iu referua përvojës së vendit gjatë sulmeve me raketa nga Irani, duke theksuar aftësinë për të paralajmëruar popullsinë civile në kohë dhe për të reduktuar numrin e viktimave.
“Një nga gjërat për të cilat po punojmë janë sistemet e paralajmërimit të hershëm”, tha ajo, duke shpjeguar se synimi është krijimi i një sistemi të gjerë që identifikon rrezikun dhe paralajmëron qytetarët përpara goditjeve.
Afrimi teknologjik dhe ushtarak mes BE-së dhe Izraelit vjen pas disa vitesh marrëdhëniesh të tensionuara politikisht për shkak të luftës në Gaza. Megjithatë, konkurrenca me Shtetet e Bashkuara dhe rivalitetet strategjike me Rusinë dhe Kinën kanë shtuar interesin europian për partneritete me vende që zotërojnë kapacitete të avancuara industriale dhe teknologjike.
Në vitin 2024, von der Leyen mbështeti propozimin e kryeministrit polak Donald Tusk dhe atij grek Kyriakos Mitsotakis për krijimin e një mburoje të përbashkët europiane të mbrojtjes ajrore, të financuar nga BE-ja.
Sipas tre zyrtarëve të lartë të përfshirë në diskutime dhe të cituar nga POLITICO, projekti nuk avancoi në atë kohë pasi Komisioni dhe disa kryeqytete europiane arritën në përfundimin se realizimi i tij do të kërkonte përdorimin e teknologjisë izraelite të mbrojtjes ajrore, një çështje që konsiderohej tepër e ndjeshme politikisht për shkak të konfliktit në Gaza.
Situata tashmë duket se po ndryshon. Kompania izraelite Rafael Advanced Defense Systems konfirmoi të hënën se do të hapë në Gjermani një fabrikë për prodhimin e sistemit të mbrojtjes ajrore Iron Dome, në një ish-fabrikë të Volkswagen.
Vetëm një javë më parë, Greqia arriti një marrëveshje prej 3 miliardë eurosh me Ministrinë izraelite të Mbrojtjes për ndërtimin e një rrjeti të ri shumështresor të mbrojtjes ajrore, të projektuar për të neutralizuar dronët, avionët kundërshtarë dhe raketat.
Maman tha se zhvillimet po shkojnë drejt një qasjeje të integruar dhe shumështresore të mbrojtjes, ku imazhet satelitore dhe modelimi përmes Inteligjencës Artificiale mund të jenë fusha kryesore të bashkëpunimit të ardhshëm.
Sipas saj, teknologjitë e tilla nuk duhet të shihen vetëm në kontekstin e mbrojtjes nga raketat balistike. Ato mund të përdoren gjithashtu për identifikimin dhe menaxhimin e zjarreve, përmbytjeve të menjëhershme, thatësirave të zgjatura dhe emergjencave të tjera.
Afrimi me Izraelin vjen ndërsa BE-ja po përpiqet të rrisë njëkohësisht kapacitetet e saj të mbrojtjes ajrore, praninë në hapësirë dhe përdorimin e teknologjive të avancuara, në një mjedis ndërkombëtar ku siguria dhe hapësira po ndërthuren gjithnjë e më shumë.
