Bashkimi Evropian po përgatitet për një reformë të thellë të procesit të zgjerimit, e cila parashikon integrim gradual të vendeve kandidate, kontrolle më të forta për respektimin e demokracisë dhe sundimit të ligjit, si dhe ndryshime në mënyrën e vendimmarrjes brenda Unionit.
Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, deklaroi të martën në Zagreb se realiteti gjeopolitik ka ndryshuar dhe se edhe politika e zgjerimit duhet t’i përshtatet atij.
“Bota ka ndryshuar dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, tha Kos, duke e krahasuar momentin aktual me “Momentin e Helsinkit” të viteve ’90, që i parapriu zgjerimit të madh të BE-së pas Luftës së Ftohtë.
Sipas saj, Komisioni Evropian po përgatit një propozim të ri për funksionimin e një Bashkimi Evropian me më shumë se 30 shtete anëtare.
Një prej ndryshimeve kryesore të parashikuara është largimi nga modeli “gjithçka ose asgjë”. Vendet kandidate do të mund të integrohen gradualisht në struktura dhe politika të caktuara të BE-së dhe të përfitojnë prej tyre edhe përpara anëtarësimit të plotë.
Kos përmendi si shembuj përfshirjen në SEPA dhe integrimin në rrjetet energjetike të Bashkimit Evropian.
“Nevojitet një qasje më e strukturuar për të kapërcyer kohën që nuk e kemi më”, deklaroi ajo, duke paralajmëruar se proceset shumë të gjata të anëtarësimit mund t’i bëjnë vendet kandidate më të ekspozuara ndaj ndikimit dhe presionit politik të rivalëve të BE-së.
Kontrolle më të forta pas anëtarësimit
Një tjetër element i reformës lidhet me vendosjen e garancive më të forta për respektimin e demokracisë dhe sundimit të ligjit edhe pasi një vend bëhet anëtar i BE-së.
Kos paralajmëroi se Unioni duhet të mbrohet nga rreziku i “kuajve trojanë”, duke iu referuar mundësisë që vende të reja anëtare të largohen nga standardet demokratike pas pranimit.
Një qasje e tillë pritet të shkaktojë debat, pasi mund të ngrejë shqetësime se shtetet e reja do të trajtohen ndryshe nga anëtarët ekzistues.
Më pak veto dhe vendimmarrje më e shpejtë
Reforma synon gjithashtu ta bëjë BE-në më funksionale në kushtet e një zgjerimi të mëtejshëm.
Kos tha se disa ndryshime mund të realizohen edhe pa ndryshuar traktatet evropiane. Mes ideve janë kufizimi i mundësive që një shtet i vetëm të bllokojë vendimmarrjen e gjithë Unionit, procedura më fleksibile dhe institucione potencialisht më të vogla.
Duke folur për vendet kandidate, komisionerja e cilësoi Malin e Zi si vendin më të avancuar drejt anëtarësimit.
Ajo veçoi gjithashtu progresin e Shqipërisë në sundimin e ligjit, si dhe përparimet teknike të Ukrainës dhe Moldavisë. Kos përmendi edhe Islandën dhe procesin e saj për rikthimin drejt integrimit evropian.
Reforma e politikës së zgjerimit po diskutohet në një moment kur BE-ja kërkon të përshpejtojë afrimin e vendeve kandidate dhe njëkohësisht të përgatitet institucionalisht për një Union me më shumë se 30 anëtarë.
Mesazhi i Brukselit është se zgjerimi i ardhshëm nuk do të kërkojë vetëm reforma nga vendet kandidate, por edhe ndryshime brenda vetë Bashkimit Evropian.
