Një përçarje e thellë brenda partisë konservatore Ligj dhe Drejtësi (PiS) po riformëson skenën politike në Poloni, duke krijuar një situatë të re përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit 2027. Edhe pse qeveria pro-evropiane e kryeministrit Donald Tusk e ka pritur me optimizëm krizën në kampin opozitar, analistët paralajmërojnë se kjo nuk garanton domosdoshmërisht një mandat të ri për koalicionin qeverisës.
Sipas sondazheve më të fundit, koalicioni qeverisës i udhëhequr nga Platforma Qytetare (Civic Coalition) e Donald Tusk kryeson me rreth 32% të mbështetjes, ndërsa PiS renditet në vend të dytë me 21%. Megjithatë, ekspertët theksojnë se panorama elektorale është shumë më komplekse, pasi partitë e djathta së bashku mund të sigurojnë shumicën parlamentare nëse arrijnë të krijojnë një koalicion pas zgjedhjeve.
Një faktor tjetër që mund të komplikojë situatën për Tusk është fakti se tre nga katër partnerët e tij të koalicionit rrezikojnë të mos kalojnë pragun zgjedhor prej 5%, çka mund të dobësojë ndjeshëm shumicën qeverisëse.
Kriza në kampin konservator shpërtheu muajin e kaluar, kur ish-kryeministri Mateusz Morawiecki u largua nga PiS së bashku me 40 deputetë, duke themeluar partinë e re Development Plus. Si rezultat, PiS, e cila qeverisi Poloninë nga viti 2015 deri në vitin 2023, mbeti me 147 deputetë, ndërsa marrëdhëniet mes Morawieckit dhe liderit historik të partisë, Jarosław Kaczyński, u përkeqësuan ndjeshëm.
Morawiecki ka kritikuar publikisht disa nga vendimet më të debatueshme të qeverisë së mëparshme të PiS, përfshirë kufizimet gjatë pandemisë së COVID-19 dhe ndryshimet në ligjin për abortin.
“Edhe pse jam kundër abortit, besoja se ndryshimet do të sillnin katastrofë politike dhe rënie të mbështetjes. Fatkeqësisht, pata të drejtë”, deklaroi ai gjatë një interviste.
Ish-kryeministri synon ta pozicionojë Development Plus si një forcë të re të qendrës së djathtë, me fokus te zhvillimi ekonomik dhe më pak te përplasjet ideologjike.
“Sot Polonia nuk ka nevojë të bllokohet në debate ideologjike”, u shpreh Morawiecki, duke përjashtuar njëkohësisht çdo mundësi bashkëpunimi me Donald Tuskun.
Nga ana tjetër, Jarosław Kaczyński reagoi ashpër ndaj ish-bashkëpunëtorit të tij, duke vënë në dyshim besnikërinë dhe madje gjendjen e tij emocionale.
“Deklaratat e fundit të Mateusz Morawieckit tregojnë qartë se armiku i tij nuk është Donald Tusk, por unë dhe Ligj e Drejtësi. Kam përshtypjen se ai ndodhet në një gjendje të veçantë. Shpresoj të jem gabim”, shkroi Kaczyński në rrjetin social X.
Në një reagim tjetër, ai akuzoi ish-anëtarët e partisë për sulme të bazuara në “gënjeshtra, manipulime dhe insinuata”, duke i cilësuar si njerëz që deri dje pretendonin se ishin pjesë e PiS.
Ndërkohë, Donald Tusk nuk e ka fshehur kënaqësinë për zhvillimet në kampin kundërshtar.
“Po e ndjek me buzëqeshje atë që po ndodh”, deklaroi kryeministri gjatë një konference për shtyp, duke komentuar përçarjen brenda opozitës.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se dobësimi i PiS nuk do të thotë domosdoshmërisht forcim i qeverisë.
Në të djathtën polake po fitojnë terren edhe dy forca të tjera politike: Konfederata, me rreth 14% mbështetje, dhe Konfederata e Kurorës Polake, e konsideruar forcë e ekstremit të djathtë, me rreth 11%.
Lideri i Konfederatës, Krzysztof Bosak, deklaroi se kryeministri i ardhshëm nuk duhet të vijë më nga PiS, ndërsa zëdhënësi i partisë, Wojciech Machulski, kritikoi si Morawieckin ashtu edhe Kaczyńskin.
“Morawiecki ishte një kukull me një bilanc të dobët qeverisës, por edhe Kaczyński nuk është më lideri dominues i së djathtës polake”, tha ai.
Politologia Renata Mieńkowska-Norkiene nga Universiteti i Varshavës vlerëson se ndarja mes PiS dhe Development Plus mund t’u lejojë të dyja forcave të tërheqin segmente të ndryshme të elektoratit konservator, duke zgjeruar bazën e votuesve të djathtë.
Sipas saj, Morawiecki mund të tërheqë edhe votues konservatorë nga partitë e tjera, ndërsa shanset e Donald Tusk varen kryesisht nga mbijetesa politike e partnerëve më të vegjël të koalicionit.
Ndërkohë, Morawiecki ka nisur tashmë fushatën për të zgjeruar ndikimin e partisë së tij përtej elektoratit tradicional të PiS, duke prezantuar këtë javë një strategji të re për përballimin e rënies së lindshmërisë në Poloni.
“Një parti e djathtë pa identitet nuk është parti e djathtë. Por një parti e djathtë pa një program zhvillimi ekonomik dhe pa aftësinë për të zbatuar ndryshime nuk mund të vijë kurrë në pushtet”, deklaroi ai gjatë prezantimit të manifestit të ri.
Edhe politologia Anna Siewierska-Chmaj nga Universiteti i Rzeszów beson se qeveria e Donald Tusk nuk duhet të mbështetet vetëm te dobësimi i kundërshtarëve.
Sipas saj, strategjia tradicionale e polarizimit politik me mesazhin “ne kundër PiS” nuk është më e mjaftueshme për të bindur elektoratin.
“Qeveria duhet ta shfrytëzojë periudhën e verës për të ndryshuar komunikimin politik dhe për të ofruar rezultate më konkrete, pasi shumë qytetarë janë të zhgënjyer nga ritmi i reformave”, përfundoi ajo.
