Liderët perëndimorë dikur e kritikonin publikisht autoritarizmin e Recep Tayyip Erdoganit. Sot e trajtojnë si një partner të domosdoshëm.

Samiti i këtij viti i NATO-s në Ankara nuk është vetëm një takim i zakonshëm i aleancës ushtarake më të fuqishme në botë. Ai është një pasqyrë e qartë e mënyrës se si politika ndërkombëtare po ndryshon, ku interesat strategjike po zëvendësojnë gjithnjë e më shumë mbrojtjen e vlerave demokratike.

Pamja është domethënëse. Një president që ka qeverisur Turqinë për më shumë se dy dekada pret liderët e Perëndimit në pallatin presidencial prej 1.100 dhomash që ndërtoi për veten. Në të njëjtën kohë, rivali i tij më i madh politik, Ekrem Imamoglu, ndodhet në burg, ndërsa përballet me akuza që mund ta mbajnë pas hekurave për pjesën tjetër të jetës. Megjithatë, liderët e NATO-s nuk flasin për këtë. Përkundrazi, ata diskutojnë bashkëpunimin strategjik me Turqinë, industrinë e saj ushtarake dhe rolin që Erdogan mund të luajë si ndërmjetës në konfliktet ndërkombëtare.

Kjo është arsyeja pse analisti Selim Koru e përshkruan samitin me një frazë të fortë:

“Ky është samiti i NATO-s i nacionalizmit reaksionar.”

Për shumë vite, Recep Tayyip Erdogan shihej si problemi më i madh i NATO-s. Marrëdhëniet e tij me Perëndimin u përkeqësuan pas grushtit të shtetit të dështuar të vitit 2016. Ai akuzoi SHBA-në se kishte mbështetur puçin, bleu sistemin rus të raketave S-400, gjë që solli përjashtimin e Turqisë nga programi amerikan i avionëve F-35, u përplas vazhdimisht me Greqinë dhe Qipron në Mesdhe dhe ndërtoi marrëdhënie të ngushta me Vladimir Putinin dhe liderë të tjerë anti-perëndimorë.

Në atë kohë flitej seriozisht nëse Turqia mund të largohej ose edhe të përjashtohej nga NATO.

Por bota ndryshoi.

Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022, rritja e tensioneve në Lindjen e Mesme dhe rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë e transformuan rolin e Turqisë. Sot, NATO ka nevojë për Ankaranë më shumë se sa Ankaraja ka nevojë për NATO-n.

Turqia është një nga vendet e pakta që ruan komunikim të drejtpërdrejtë me Kremlinin. Erdogan ka ndërmjetësuar marrëveshje mes Rusisë dhe Ukrainës, ka luajtur rol në negociatat për lirimin e pengjeve të Hamasit dhe kontrollon një nga pozicionet gjeografike më strategjike në botë.

Në të njëjtën kohë, industria turke e mbrojtjes është shndërruar në një histori suksesi. Eksportet ushtarake janë trefishuar që prej vitit 2021, ndërsa Europa, e detyruar të riarmatoset përballë kërcënimit rus, e sheh Turqinë si një furnizues gjithnjë e më të rëndësishëm armësh dhe teknologjie ushtarake.

Pikërisht këtu qëndron ndryshimi i madh.

Dikur, liderët perëndimorë e kritikonin hapur Erdoganin për burgosjen e gazetarëve, opozitarëve dhe aktivistëve. Sot, pothuajse askush nuk flet për Ekrem Imamoglun, kryebashkiakun e Stambollit dhe rivalin më të fortë politik të presidentit turk, i cili u arrestua në mars të vitit 2025 me akuza që opozita dhe organizatat ndërkombëtare i konsiderojnë të motivuara politikisht.

Ndërkohë, policia turke vazhdon të shpërndajë protestat me gaz lotsjellës, përdor teknologjinë e njohjes së fytyrës për të identifikuar protestuesit dhe kryen arrestime të organizuara gjatë orëve të para të mëngjesit.

Megjithatë, këto zhvillime nuk dominojnë më axhendën e Perëndimit.

Sipas analizës, NATO ka hyrë në një epokë të re, ku pragmatizmi ka zëvendësuar idealizmin.

Autori argumenton se edhe ndryshimet politike në vetë Perëndimin kanë ndikuar në këtë transformim. Freedom House ka shënuar vitin e njëzetë radhazi të rënies së lirive demokratike në nivel global, ndërsa në shumë vende europiane partitë populiste dhe iliberale po fitojnë gjithnjë e më shumë mbështetje.

Në këtë kontekst, Turqia nuk shihet më si një përjashtim, por si pjesë e një realiteti të ri politik.

Në planin e brendshëm, analiza e përshkruan Turqinë si një vend ku pushteti është përqendruar pothuajse tërësisht në duart e presidentit.

Pas grushtit të shtetit të vitit 2016, dhjetëra mijëra gjyqtarë, ushtarakë, punonjës të administratës dhe akademikë u arrestuan ose u larguan nga detyra. Më pas Erdogan ndryshoi sistemin politik, duke kaluar nga demokracia parlamentare në një presidencë ekzekutive, ku pothuajse të gjitha institucionet varen nga kreu i shtetit.

Edhe ekonomia ka kaluar një periudhë të vështirë.

Lira turke ka humbur mbi 90 për qind të vlerës kundrejt dollarit që nga viti 2018, inflacioni arriti nivele rekord dhe miliona qytetarë përballen me rritje të vazhdueshme të kostos së jetesës. Çmimet e banesave dhe të produkteve bazë janë rritur ndjeshëm, ndërsa shumë profesionistë dhe sipërmarrës kanë zgjedhur të largohen drejt Gjermanisë, Greqisë apo Britanisë së Madhe.

Megjithatë, sipas autorit, industria e mbrojtjes dhe marrëdhëniet e reja strategjike me Perëndimin po i japin Erdoganit një frymëmarrje të re ekonomike dhe politike.

Marrëveshjet për prodhimin dhe eksportin e armëve mund të sjellin miliarda euro në ekonominë turke, ndërsa forcojnë edhe pozitat e kompanive të lidhura me familjen e presidentit, përfshirë Baykar, prodhuesin e njohur të dronëve ushtarakë.

Autori ndalet edhe te marrëdhëniet me Britaninë e Madhe, duke vënë në dukje se Londra ka ruajtur bashkëpunimin me Ankaranë edhe në periudhat më të tensionuara. Pas Brexit-it, Turqia është bërë një partner edhe më i rëndësishëm për Mbretërinë e Bashkuar. Në mars, të dy vendet nënshkruan një marrëveshje prej rreth 8 miliardë paundësh për furnizimin e Turqisë me avionë luftarakë Typhoon të prodhuar në Britani.

Në fund, analiza arrin në përfundimin se samiti i NATO-s në Ankara simbolizon një transformim të thellë të Perëndimit.

Nëse një dekadë më parë liderët perëndimorë shmangnin edhe shtrëngimin e dorës me Erdoganin për shkak të autoritarizmit të tij, sot ata e përshëndesin si një partner të domosdoshëm.

Sipas autorit, kjo nuk do të thotë se Perëndimi ka ndryshuar mendim për demokracinë në Turqi, por se rendi i ri ndërkombëtar e ka detyruar të vendosë interesat strategjike mbi parimet.

Në një botë të dominuar nga lufta në Ukrainë, tensionet në Lindjen e Mesme dhe rivaliteti me Rusinë e Kinën, Turqia është bërë shumë e rëndësishme për t’u izoluar. Dhe pikërisht kjo, sipas analizës, shpjegon pse në fotografinë familjare të samitit të NATO-s në Ankara, Recep Tayyip Erdogan nuk trajtohet më si lideri problematik i Aleancës, por si një nga figurat kryesore të saj.