SHBA rishkruan qasjen ndaj Ballkanit Perëndimor: raporti i ri për Kongresin thekson fundin e “ndërtimit të shteteve” dhe fokusin te interesi strategjik
Administrata amerikane i ka dorëzuar Kongresit një raport të ri strategjik për Ballkanin Perëndimor, një dokument prej shtatë faqesh që përcakton qartë ndryshimin e qasjes së Uashingtonit ndaj rajonit. Dokumenti analizon rolin e SHBA-së, prioritetet e reja dhe mënyrën se si Ballkani po trajtohet në kontekstin e konkurrencës globale dhe interesave të drejtpërdrejta amerikane.
Raporti e përshkruan Ballkanin Perëndimor jo më si një zonë ku SHBA ka rol “shpëtues” apo rindërtues institucional, por si një hapësirë strategjike ku kërkohet stabilitet i qëndrueshëm, partneritete funksionale dhe përfitime konkrete ekonomike. Sipas dokumentit, politika amerikane po hyn në një fazë të re, më pragmatike dhe më e orientuar drejt rezultateve.
“Promovimi i stabilitetit dhe avancimi i interesave ekonomike amerikane në Ballkanin Perëndimor e bën SHBA-në më të sigurt, më të fortë dhe më të begatë. Administrata po ndjek një politikë të orientuar drejt së ardhmes, të fokusuar në zgjerimin e partneriteteve, kundërshtimin e kërcënimeve që prekin SHBA-në dhe stabilitetin rajonal, si edhe rritjen e bashkëpunimit ekonomik dhe tregtar”, thuhet në dokument.
Një nga pikat më të rëndësishme të raportit është deklarimi se “epoka e ndërtimit të shteteve e udhëhequr nga SHBA ka përfunduar”. Kjo nënkupton një reduktim të rolit të drejtpërdrejtë amerikan në proceset e brendshme të vendeve të rajonit dhe një kalim drejt një modeli ku përgjegjësia kryesore për reformat dhe stabilitetin bie mbi vetë shtetet e Ballkanit.
“Politika amerikane në Ballkanin Perëndimor nuk ka më të bëjë me shpëtim apo rindërtim, por me stabilitet dhe partneritete që sjellin përfitime të ndërsjella. Administrata është e fokusuar në fuqizimin e aktorëve lokalë që të zgjidhin vetë sfidat e tyre, në vend që të krijohet një varësi e tepruar nga ndërhyrja ndërkombëtare”, thuhet më tej në raport.
Dokumenti thekson tre shtylla kryesore të angazhimit amerikan: stabiliteti rajonal, zhvillimi ekonomik dhe përballja me kërcënimet ndaj sigurisë së SHBA-së. Në këtë kuadër, raporti ndalet në disa zhvillime konkrete në rajon, duke përfshirë situatën në Bosnje e Hercegovinë, ku ndërhyrja diplomatike amerikane gjatë vitit 2025 thuhet se ka shmangur përshkallëzimin e një krize të madhe politike.
Në mënyrë të veçantë, SHBA riafirmon mbështetjen për procesin e dialogut mes Kosovës dhe Serbisë, duke e konsideruar normalizimin e marrëdhënieve si një element thelbësor për stabilitetin e gjithë rajonit.
“Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të inkurajojnë Serbinë dhe Kosovën të bëjnë progres në normalizimin e marrëdhënieve, me qëllimin për të arritur një marrëveshje të qëndrueshme, të negociuar dhe të pranueshme për të dyja palët”, theksohet në dokument.
Një tjetër fokus i rëndësishëm është NATO dhe arkitektura e sigurisë në Ballkan. SHBA vlerëson integrimin e Shqipërisë, Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut si një faktor që ka rritur ndjeshëm stabilitetin rajonal. Në të njëjtën kohë, Uashingtoni kërkon që vendet e rajonit të modernizojnë kapacitetet e tyre ushtarake dhe të rrisin shpenzimet për mbrojtje, në përputhje me objektivat e aleancës.
“Administrata do të vazhdojë të inkurajojë vendet e rajonit të përmbushin angazhimet e NATO-s, përfshirë rritjen e shpenzimeve për mbrojtjen deri në objektivin e dakorduar prej 5 për qind të PBB-së”, thuhet në raport.
Raporti i kushton vëmendje edhe rolit të KFOR-it në Kosovë, duke e cilësuar misionin e NATO-s si një garanci kyçe për sigurinë dhe lirinë e lëvizjes. Po ashtu, SHBA shpreh mbështetje për transformimin gradual të Forcës së Sigurisë së Kosovës në një forcë profesionale mbrojtëse.
Në aspektin ekonomik, Ballkani Perëndimor shihet si një hapësirë me potencial të konsiderueshëm për investime amerikane, veçanërisht në infrastrukturë, energji dhe teknologji. Dokumenti thekson se SHBA synon të rrisë praninë e kompanive amerikane në rajon dhe të konkurrojë më fort me ndikimin ekonomik të aktorëve të tjerë globalë.
“Korridori VIII dhe Korridori Adriatiko-Jonian konsiderohen projekte strategjike me rëndësi për integrimin ekonomik dhe energjetik të rajonit”, thuhet në raport.
Në planin energjetik, dokumenti përmend një sërë projektesh prioritare, përfshirë interkonektorët e gazit, modernizimin e infrastrukturës energjetike dhe diversifikimin e burimeve të furnizimit, me synim uljen e varësisë nga energjia ruse.
Raporti paralajmëron gjithashtu për ndikimin në rritje të Rusisë dhe Kinës në Ballkanin Perëndimor. Rusia akuzohet për nxitje tensionesh etnike dhe përdorim të energjisë si mjet presioni politik, ndërsa Kina përmendet për zgjerim të ndikimit përmes kredive, investimeve dhe partneriteteve ekonomike.
“Moska dhe Pekini po kërkojnë të shfrytëzojnë dobësitë strukturore të rajonit, përfshirë korrupsionin dhe qeverisjen e dobët, për të zgjeruar ndikimin e tyre strategjik”, thuhet në dokument.
Një pjesë e veçantë i kushtohet edhe krimit të organizuar, i cili sipas SHBA-së përbën një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë kombëtare amerikane, për shkak të lidhjeve me rrjete ndërkombëtare të trafikut të drogës dhe pastrimit të parave.
Në përmbyllje, raporti thekson se qasja e re amerikane do të jetë më selektive dhe e orientuar drejt rezultateve konkrete.
“Administrata po orienton burimet drejt aktiviteteve që prodhojnë përfitime të qarta dhe të matshme për interesat amerikane, duke i dhënë përparësi rezultateve dhe efikasitetit strategjik”, përfundon dokumenti.
